सोहम शिर्के यांची 'आप'च्या सातारा जिल्हा प्रवक्तेपदी नियुक्ती

 शिवदत्त आश्रमातील नवनाथ गवळी मोकाट; राजगुरुनगर पोलीस ठाण्यात गुन्हा, मात्र अटक नसल्याने पीडितांमध्ये भीतीचे वातावरण

पुणे: अध्यात्म, आश्रम आणि देवत्वाच्या पवित्र आवरणाआड महिलांचे मानसिक व शारीरिक शोषण करणाऱ्या ‘भोंदू बाबा’ंचे प्रकार राज्यातून एकामागून एक उघडकीस येत आहेत. नाशिक येथील अशोक खरात प्रकरणाने संपूर्ण महाराष्ट्रात हादरा दिला होता. त्यातच आता पुणे जिल्ह्यातील खेड तालुक्यातील चांडोली येथील शिवदत्त आश्रमातील ‘महाराज’ नवनाथ गवळी यानेही अशाच प्रकारे ‘दोष निवारण’च्या नावाखाली महिलांशी शारीरिक संबंध ठेवण्याची मागणी करत विनयभंग केल्याचा धक्कादायक प्रकार उघडकीस आला आहे. पीडित महिलेने राजगुरुनगर पोलीस ठाण्यात तक्रार दाखल केली असून, आरोपी अद्याप फरार असल्याने पोलीस कारवाईवर गंभीर प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे.

शिवदत्त आश्रमातील ‘देवा’च्या नावाने अत्याचार

खेड तालुक्यातील चांडोली गावात शिवदत्त आश्रम नावाचा एक ‘आध्यात्मिक केंद्रा’सारखा परिसर आहे. येथे नवनाथ गवळी उर्फ ‘बाबा’ आपल्या भक्तांचे दोष निवारण, ग्रहदोष, संकटमुक्ती आणि आर्थिक प्रगतीच्या नावाखाली ‘उपाय’ करत असे. सुरुवातीला बाबाने फक्त धार्मिक विधी, पूजापाठ आणि मंत्रतंत्र यापुरतेच मर्यादित रहावे, असे पीडितांचे म्हणणे आहे. मात्र, हळूहळू विश्वास संपादन केल्यानंतर त्याने महिला भक्तांना वेगळ्या खोलीत बोलावून ‘दोष निवारणासाठी शारीरिक संबंध आवश्यक’ असल्याचे सांगण्यास सुरुवात केली.

‘आध्यात्मिक उपचारा’च्या नावाखाली घृणास्पद मागणी

पीडित महिलेने दाखल केलेल्या तक्रारीनुसार, नवनाथ गवळीने तिला सांगितले की, “तुझ्या आयुष्यातील सर्व त्रास हे दोषांमुळे आहेत. हे दोष केवळ विशिष्ट आध्यात्मिक क्रियेतूनच निवारण होऊ शकतात. यासाठी तू माझ्याशी शारीरिक संबंध ठेवले पाहिजेस. हा एक प्रकारचा ‘उपचार’ आहे. याने तुझे सर्व संकट दूर होतील.” सुरुवातीला पीडितेने याला नकार दिला, मात्र बाबाने तिच्या कुटुंबातील सदस्यांवर मंत्रतंत्राद्वारे संकट येईल, अशी धमकीही दिली. भीतीपोटी आणि आपल्या कुटुंबाच्या सुरक्षिततेचा विचार करून पीडितेने ही घटना लपवून ठेवली. मात्र, प्रकरण गंभीर होत असताना तिने धीर एकवटून राजगुरुनगर पोलीस ठाण्यात धाव घेतली.

पोलीस ठाण्यात गुन्हा दाखल; आरोपी मोकाट

पीडितेच्या तक्रारीनंतर राजगुरुनगर पोलिसांनी नवनाथ गवळी विरोधात भारतीय दंड संहितेच्या कलम ३७६ (बलात्कार), ३५४ (विनयभंग), ५०६ (गुन्हेगारी धमकी) आणि महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन अधिनियम २००५ नुसार गुन्हा दाखल केला आहे. मात्र, गुन्हा दाखल झाल्यानंतरही आरोपी नवनाथ गवळी अजूनही फरार आहे. पोलिसांनी त्याचा शोध सुरू केला असला, तरी प्रत्यक्षात अटक न झाल्याने आश्रम परिसरातील इतर महिलांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे.

फक्त टिप्पी नको, कठोर कारवाईची मागणी

स्थानिक ग्रामस्थ आणि महिला संघटनांनी या प्रकरणी त्वरित कारवाई करण्याची मागणी केली आहे. “हा फक्त एकटा नवनाथ गवळी नसून, अशा प्रकारे आश्रमांच्या नावाखाली धार्मिक आवरणाचा गैरवापर करून अनेक ठिकाणी महिलांचे शोषण होत आहे. पोलिसांनी फक्त तक्रार नोंदवून बसू नये, तर प्रत्यक्ष कारवाई करून इतरांनाही धडा शिकवावा,” अशी भूमिका ग्रामपंचायतीच्या एका सदस्याने व्यक्त केली. तसेच, महिला दिनदर्शिका संस्थेच्या कार्यकर्त्यांनी पीडित महिलेच्या निवासस्थानी जाऊन तिला मानसिक आधार दिला आहे.

अशोक खरात प्रकरणानंतर पुन्हा तापला मुद्दा

काही दिवसांपूर्वीच नाशिक येथील अशोक खरात या भोंदू बाबाने अनेक महिलांचे लैंगिक शोषण केल्याचा प्रकार उघडकीस आला होता. त्या प्रकरणात राज्यातील अनेक बड्या अधिकाऱ्यांची नावेही चर्चेत आली होती. ठाकरे गटाच्या शिवसेनेच्या प्रवक्त्या जयश्री शेळके यांनी तेव्हाच मुख्य प्रशासनावर प्रश्न उपस्थित करताना म्हटले होते की, “राज्यातील अनेक बडे अधिकारी तसेच आयएएस, आयपीएस अधिकारी हे भोंदू अशोक खरात यांच्या संपर्कात होते व अशा अधिकाऱ्यांच्या माध्यमातून अनेक महिलांचे लैंगिक शोषण झाले. राज्यातील अशा अधिकाऱ्यांची चौकशी करून सरकारने त्यांची नावे जाहीर करावी. बुलढाण्यातीलही काही अधिकाऱ्यांच्या नावांची चर्चा आहे. फक्त सरकारने हे प्रकरण बाहेर काढून आपली जबाबदारी झटकू नये, तर प्रत्यक्ष कारवाई व्हावी.”

आता नवनाथ गवळी प्रकरणाने अंधश्रद्धेच्या बिळातून उठणाऱ्या याच घृणास्पद प्रकारांवर पुन्हा एकदा प्रकाशझोत गेला आहे.

भोंदू बाबांचे साम्राज्य कसे चालते?

अशा प्रकारच्या घटनांचा मागोवा घेतला असता, हे लक्षात येते की हे भोंदू बाबा सुरुवातीला अत्यंत साधे आणि मदतनीस वृत्तीचे दिसून येतात. ते लोकांच्या आर्थिक, कौटुंबिक किंवा शारीरिक अडचणी समजून घेतात. त्यानंतर लहान-मोठ्या ‘चमत्कारा’ंच्या जाळ्यातून लोकांचा विश्वास संपादन करतात. हळूहळू त्या विश्वासाचा गैरवापर करून त्याच रुपयात महिलांकडून अश्लील मागण्या करतात. ‘दोष निवारण’, ‘वंश वृद्धी’, ‘सुखी वैवाहिक जीवन’, ‘पतीचे मन वशात करणे’ यांसारख्या निरागस कारणांसाठी शारीरिक संबंधांचा उपदेश दिला जातो. बहुतांश पीडिता भीतीपोटी हे प्रकार लपवून ठेवतात. पण काही धीरोदात्त महिला पुढे येऊन तक्रार दाखल करतात.

पोलीस यंत्रणेकडून संवेदनशीलतेची अपेक्षा

राजगुरुनगर पोलिसांनी गुन्हा दाखल केला असला, तरी आरोपी अद्याप फरार असल्याने समाजात असमाधान आहे. पोलीस प्रशासनाने आता तातडीने पथके तयार करून नवनाथ गवळीला अटक करावी, अशी मागणी होत आहे. तसेच, इतर कोणतीही पीडित महिला असेल, तर तिने भीती न बाळगता पोलिसांत तक्रार करावी, असे आवाहनही महिला संघटनांनी केले आहे.

सरकारवर निर्णायक कारवाईचा दबाव

राज्यातील या वारंवार उघडकीस येणाऱ्या भोंदू बाबांच्या प्रकरणांनंतर सरकारवर कठोर कारवाईचा दबाव वाढला आहे. अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीच्या अहवालानुसार, अशा अनेक आश्रमांवर कारवाई व्हायला हवी. परंतु धार्मिक भावना दुखावल्या जातील या भीतीने प्रशासन नेहमीच नरम पवित्रा घेताना दिसून येते. मात्र, आता अत्याचाराच्या पातळीपर्यंत जाणाऱ्या या प्रकारांनी सरकारची झोप उडवायला हवी.

 आता कठोर व्हावेच लागेल

‘देवाच्या नावाने स्त्री-शोषण’ हा एक गंभीर आणि दुर्लक्षित अपराध आहे. पुण्यातील नवनाथ गवळी प्रकरण हे केवळ एक वेगळे उदाहरण नसून, अंधश्रद्धेमुळे अजूनही अनेक ठिकाणी अशाच प्रकारच्या छुप्या बेशिस्ती सुरू आहेत. आता वेळ आहे ती अशा सर्व आश्रमांची तपासणी करण्याची, दोष निवारणाच्या नावाखाली शारीरिक संबंधांची मागणी करणाऱ्यांवर गुन्हे दाखल करण्याची आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, सामान्य जनतेमध्ये अंधश्रद्धेला विरोध करण्याची मानसिकता निर्माण करण्याची. तोपर्यंत, नवनाथ गवळी यासारखे ‘महाराज’ अटकेबाहेर फिरत राहिले, तर समाजातील महिलांना सुरक्षितता वाटणे कठीण आहे.