क्रांती न्यूज (प्रतिनिधी) - सचिन मेनकुदळे
नवी दिल्ली, १० मे २०२६ – देशात पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमती गेल्या चार वर्षांपासून स्थिर आहेत, मात्र आता यामध्ये मोठा बदल होण्याची शक्यता आहे. इराण-अमेरिका युद्धामुळे मध्यपूर्वेतील तणाव वाढला आहे, त्यामुळे कच्च्या तेलाच्या किमती आभाळाला गाठत आहेत. याचा परिणाम भारतातील इंधन दरांवर होणार असून, 15 मेपूर्वी पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमती वाढण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
कच्च्या तेलाच्या किमती झपाट्याने वाढल्या
काही महिन्यांपूर्वी प्रति बॅरल सुमारे 70 डॉलर असलेले कच्चे तेल आता प्रति बॅरल 126 डॉलरवर पोहोचले आहे. अमेरिका आणि इस्रायलने ईरानवर हल्ला केल्यानंतर 28 फेब्रुवारीपासून परिस्थिती अधिक गंभीर झाली. ईरानच्या प्रत्युत्तरामुळे होर्मुझची सामुद्रधुनी प्रभावीपणे बंद झाली आहे. ही सामुद्रधुनी जगातील सुमारे पाचव्या भागाच्या तेल व्यापाराचा प्रमुख मार्ग आहे.
यामुळे जगभरात इंधन संकट निर्माण झाले आहे. बांगलादेशात शिधावाटप सुरू असून, पाकिस्तान आणि श्रीलंकेत कामाचे दिवस कमी करण्यात आले आहेत. दक्षिण कोरियाने किमतींवर कॅप लावली आहे. अनेक देशांनी पेट्रोल-डिझेलच्या किमती ३० टक्क्यांपर्यंत वाढवल्या आहेत.
दरमहा 30 हजार कोटींचं नुकसान
भारतात मात्र आतापर्यंत किमती स्थिर ठेवण्यात आल्या आहेत. यामुळे तेल विपणन कंपन्यांना (OMCs) प्रचंड आर्थिक तोटा सहन करावा लागत आहे. केंद्र सरकारच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने दिलेल्या माहितीनुसार, पेट्रोलियम कंपन्या पेट्रोलवर प्रति लिटर सुमारे 20 रुपये आणि डिझेलवर प्रति लिटर सुमारे 100 रुपये तोट्यात विक्री करत आहेत.
एकूण मिळून तेल कंपन्यांना दरमहा सुमारे ३०,००० कोटी रुपयांचा तोटा होत आहे. यात प्रतिदिन सुमारे ७०० ते १,००० कोटी रुपयांचा तोटा होत आहे. सरकारने उत्पादन शुल्कात कपात केली नसती तर हा तोटा ६२,५०० कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचला असता.
15 मेपूर्वी किमती वाढण्याची शक्यता
सरकारी सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, पेट्रोल-डिझेलच्या दरात वाढ होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. सूत्रांच्या मते, 15 मेपूर्वी पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरात प्रति लिटर 4 ते 5 रुपयांनी वाढ होऊ शकते. एलपीजी सिलिंडरच्या दरातही 40 ते 50 रुपयांची वाढ होण्याची शक्यता आहे.
तेल कंपन्यांवर पेट्रोलवर प्रति लिटर २४ रुपये आणि डिझेलवर प्रति लिटर ३० रुपयांचा बोजा आहे. हा बोजा कंपन्यांना दीर्घकाळ सहन करणे अशक्य होत चालले आहे.
सरकारने आतापर्यंत काय केलं?
भारत सरकारने आतापर्यंत उत्पादन शुल्कात कपात करून नागरिकांना दिलासा देण्याचा प्रयत्न केला आहे. पेट्रोलवरील विशेष अतिरिक्त उत्पादन शुल्क 13 रुपयांवरून 3 रुपये प्रति लिटर करण्यात आले आहे. तर डिझेलवरील उत्पादन शुल्क १० रुपयांवरून शून्य करण्यात आले आहे.
याशिवाय भारताने रशिया, अमेरिका आणि पश्चिम आफ्रिकेसारख्या नवीन देशांकडून कच्च्या तेलाची आयात सुरू केली आहे. तेल शुद्धीकरण कारखाने १०० टक्के क्षमतेने कार्यरत आहेत.
एलपीजी सिलिंडरवर काय परिणाम?
घरगुती एलपीजी सिलिंडरच्या दरातसुद्धा वाढ होण्याची शक्यता आहे. मार्च महिन्यात १४.२ किलोच्या सिलिंडरच्या दरात ६० रुपयांची वाढ करण्यात आली होती. व्यावसायिक सिलिंडर १९ किलोच्या दरात सलग तीन वेळा वाढ झाली आहे. १ मे रोजी व्यावसायिक सिलिंडरच्या दरात सुमारे १,००० रुपयांची वाढ झाली.
तुमच्या खिशावर किती परिणाम?
पेट्रोल-डिझेलच्या दरात वाढ झाल्यास त्याचा परिणाम थेट आपल्या खिशावर होणार आहे.
वाहन खर्चात वाढ: दररोज वाहन वापर करणाऱ्यांना पेट्रोल-डिझेलसाठी अधिक पैसे मोजावे लागतील.
मालवाहतूक महागणार: डिझेल महागल्याने ट्रक, बस, टॅक्सी अशा वाहनांच्या भाड्यात वाढ होणार आहे.
वस्तूंच्या किमती वाढणार: मालवाहतुकीचा खर्च वाढल्याने दूध, भाजीपाला, धान्य, रोजच्या वापरातील वस्तू महागणार आहेत.
एलपीजी सिलिंडर महागल्यास स्वयंपाकाचा खर्च वाढेल. रेस्टॉरंट, हॉटेलमध्ये जेवण महाग होण्याची शक्यता आहे.
जागतिक पार्श्वभूमी
होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्याने आशियातील देशांवर मोठा परिणाम झाला आहे. आशियाई विकास बँकेने (ADB) प्रदेशाच्या विकास दराचा अंदाज ५.१% वरून ४.७% केला आहे. महागाईचा अंदाज ५.२% वर नेण्यात आला आहे.
आशियातील एकूण तेल आयात एप्रिलमध्ये ३०% ने घसरली आहे. ही ऑक्टोबर २०१५ नंतरची सर्वात कमी पातळी आहे.
जपान ते युनायटेड किंगडमपर्यंत अनेक देशांनी इंधनाच्या किमती वाढवल्या आहेत, तर भारताने मात्र आतापर्यंत स्थैर्य राखले आहे.
दीर्घकाळ स्थिर ठेवणे शक्य का?
केंद्रीय पेट्रोलियम मंत्रालयाच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे की, आतापर्यंत किमती स्थिर ठेवण्याचा प्रयत्न केला गेला आहे, पण युद्ध किती काळ चालेल यावर सर्व काही अवलंबून आहे. तज्ज्ञांच्या मते, ३-४ रुपयांपेक्षा जास्त तोटा कंपन्यांसाठी मोठा धक्का ठरू शकतो.
सरकारकडे आता दोन पर्याय आहेत – एकतर तेल कंपन्यांना तोटा भरून देण्यासाठी मदत करावी, किंवा किमती वाढवाव्यात. दीर्घकाळापर्यंत अशी परिस्थिती राहिल्यास किमती वाढवणे अपरिहार्य ठरेल.
पुढील काही दिवस निर्णायक
येणारे काही दिवस निर्णायक ठरणार आहेत. १५ मेपूर्वी सरकार नेमका काय निर्णय घेते, याकडे देशाचे लक्ष लागले आहे. तेल कंपन्यांचा वाढता तोटा आणि जागतिक परिस्थिती लक्षात घेता, पेट्रोल-डिझेलच्या दरात वाढ होणे आता केव्हाही घडू शकते.
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील संकटामुळे कच्च्या तेलाच्या किमती झपाट्याने वाढल्या आहेत. भारतातील तेल कंपन्यांना दरमहा ३० हजार कोटी रुपयांचा तोटा सहन करावा लागत आहे. या तोट्यामुळे पेट्रोल-डिझेलच्या किमती वाढवण्याशिवाय पर्याय नसल्याची चिन्हे आहेत. १५ मेपूर्वी प्रति लिटर ४-५ रुपये आणि एलपीजी सिलिंडरवर ४०-५० रुपयांची वाढ होण्याची शक्यता आहे. यामुळे सामान्य नागरिकांचे बजेट कोलमडू शकते. सरकारने जागतिक परिस्थितीचा अभ्यास करत अंतिम निर्णय घ्यायचा आहे. तोपर्यंत नागरिकांनी संभाव्य दरवाढीचा अंदाज बाळगून प्रशासकीय निर्णयांची प्रतीक्षा करावी.
Post a Comment
Hi, thanks for reaching out to us! We’ve received your message and will get back to you shortly.
नमस्कार, आमच्याशी संपर्क साधल्याबद्दल धन्यवाद! आम्हाला तुमचा संदेश मिळाला आहे आणि आम्ही लवकरच तुमच्याशी संपर्क साधू.