आटपाडीतील शासकीय जागेवरील अतिक्रमणे हटवा; नगरपंचायत आक्रमक, तहसीलदारांना दिले निवेदन

 युद्धविरामाच्या घोषणेनंतर जागतिक बाजारात दिलासा; WTI कच्च्या तेलात प्रति बॅरल १८ डॉलर घसरण, डाऊ जोन्स फ्युचर्स ९०० अंकांनी वधारले; होर्मुझ सामुद्रधुनी तात्काळ खुली करण्याच्या अटीवर शांतता करार, शाहबाज शरीफ यांनी इस्लामाबादमध्ये १० एप्रिलला चर्चेचे निमंत्रण

वॉशिंग्टन/इस्लामाबाद : मध्य-पूर्वेतील तणावपूर्ण स्थितीला ब्रेक लागला आहे. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील युद्ध अखेर दोन आठवड्यांसाठी थांबले आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी मंगळवारी (७ एप्रिल) युद्धविरामाची घोषणा केली. त्यानंतर इराणचे परराष्ट्र मंत्री सय्यद अब्बास अराघची यांनीही एक्स (ट्विटर) वर पोस्ट करून या वृत्ताला दुजोरा दिला. इस्लामिक रिपब्लिक ऑफ इराणच्या सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेच्या वतीने जारी करण्यात आलेल्या निवेदनात दोन आठवड्यांसाठी शस्त्रसंधी करण्यात आल्याचे स्पष्ट करण्यात आले. या घोषणेनंतर जागतिक बाजारात मोठा दिलासा मिळाला. कच्च्या तेलाच्या किमती घसरल्या आणि अमेरिकन शेअर बाजारात विक्रमी तेजी दिसून आली.

ट्रम्प यांनी सोशल मीडियावर पोस्ट करत म्हटले, “मी दोन आठवड्यांच्या कालावधीसाठी इराणवरील बॉम्बहल्ले आणि हल्ले थांबवण्यास सहमत आहे. हा द्विपक्षीय युद्धविराम असेल.” त्यांनी पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ आणि फील्ड मार्शल आसिम मुनीर यांच्याशी झालेल्या चर्चेचा उल्लेख करताना सांगितले की, त्यांच्या विनंतीनुसार इराणकडे पाठवण्यात येणारी विनाशकारी लष्करी शक्ती थांबवत आहे. मात्र, यासाठी इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्णपणे, तात्काळ आणि सुरक्षितपणे उघडण्यास सहमती दर्शवावी, अशी अट घालण्यात आली आहे.

ट्रम्प यांनी पुढे म्हटले की, “आम्ही सर्व लष्करी उद्दिष्टे आधीच पूर्ण केली आहेत आणि त्याहूनही पुढे गेलो आहोत. आम्ही इराणसोबत दीर्घकालीन शांततेसाठी आणि मध्य-पूर्वेतील शांततेसाठी एका ठोस कराराच्या अगदी जवळ आहोत.” त्यांना इराणकडून १०-कलमी प्रस्ताव मिळाला असून, तो वाटाघाटींसाठी व्यवहार्य आधार असल्याचे ट्रम्प यांनी सांगितले.

 पाकिस्तानची मध्यस्थी आणि शाहबाज शरीफ यांचे विधान

पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ यांनी ट्विट करत युद्धविरामाचे स्वागत केले. ते म्हणाले, “अत्यंत विनम्रतेने, मला हे जाहीर करताना आनंद होत आहे की, ‘इस्लामिक रिपब्लिक ऑफ इराण’ आणि ‘युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका’ तसेच त्यांचे सहयोगी देश यांनी लेबनॉनसह इतर सर्वत्र तातडीने युद्धविराम करण्याबाबत सहमती दर्शविली आहे. आणि हा युद्धविराम त्वरित अंमलात येईल.”

शाहबाज शरीफ यांनी दोन्ही राष्ट्रांच्या नेतृत्वाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करताना पुढे म्हटले, “सर्व वाद मिटवून एका निश्चित करारापर्यंत पोहोचण्याच्या उद्देशाने पुढील चर्चा करण्यासाठी, मी त्यांच्या शिष्टमंडळांना शुक्रवार, १० एप्रिल २०२६ रोजी इस्लामाबादला भेट देण्याचे निमंत्रण देतो.” पाकिस्तानने या युद्धविरामात महत्त्वाची मध्यस्थी केल्याचे बोलले जात आहे. इराणने पाकिस्तानमार्फत अमेरिकेकडे सविस्तर प्रस्ताव पाठवला होता, जो आता वाटाघाटींसाठी पुढे आणला जाणार आहे.

आर्थिक बाजारात दिलासा

युद्धविरामाच्या घोषणेनंतर जागतिक बाजारात मोठा दिलासा मिळाला. बुधवारी अमेरिकेच्या वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट (WTI) कच्च्या तेलाच्या किमतीत प्रति बॅरल जवळपास २० डॉलरची घसरण झाली. मे महिन्याच्या डिलिव्हरीसाठीच्या WTI कच्च्या तेलाची किंमत प्रति बॅरल १८.१० डॉलरने, म्हणजेच १६.०२ टक्क्यांनी घसरून ९४.८५ डॉलर झाली. यापूर्वी ही किंमत २६ मार्चनंतरच्या नीचांकी पातळीवर म्हणजेच ९१.०५ डॉलरवर पोहोचली होती.

अमेरिकन शेअर बाजारातही मोठी तेजी दिसून आली. डाऊ जोन्स फ्युचर्स ९०० अंकांनी वधारले. ट्रम्प यांच्या निर्णयानंतर शेअर बाजारांना दिलासा मिळाला आहे. आज बाजार उघडल्यानंतर भारतासह आशियाई बाजारांमध्येही अशीच तेजी दिसू शकते. निफ्टी ग्रीन झोनमध्ये प्रवेश करून असेच संकेत देत आहे.

 होर्मुझ सामुद्रधुनी महत्त्वाची

ट्रम्प यांनी होर्मुझची सामुद्रधुनी तात्काळ आणि सुरक्षितपणे पुन्हा सुरू करण्याच्या अटीवर इराणसोबत दोन आठवड्यांच्या युद्धविरामास सहमती दर्शवल्याचे सांगितले. जगातील सुमारे २० टक्के तेल वाहून नेणाऱ्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून पुन्हा वाहतूक करण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला. या मार्गाच्या बंदीमुळे जागतिक तेल पुरवठा विस्कळीत झाला होता. युद्धविरामानंतर तेलाच्या किमती घसरल्याने जागतिक अर्थव्यवस्थेला दिलासा मिळाला आहे.

युद्धविरामाची पार्श्वभूमी

अमेरिका-इराण संघर्षाची सुरुवात २८ फेब्रुवारी रोजी झाली, जेव्हा अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर हल्ला केला. या हल्ल्यात इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई यांच्यासह अनेक नेत्यांचा मृत्यू झाल्याची माहिती समोर आली. त्यानंतर इराणने जोरदार प्रत्युत्तर देत मिडल ईस्टमधील अमेरिकन लष्करी तळांवर हल्ले केले. बहरीन, कुवैत आणि दुबई येथेही तणाव निर्माण झाला. या युद्धामुळे जागतिक स्तरावर तेल आणि गॅसच्या पुरवठ्यावर मोठा परिणाम झाला.

ट्रम्प यांनी इराणला दिलेल्या १० अटींच्या मसुद्याला इराणने सकारात्मक प्रतिसाद दिला. होर्मुझ सामुद्रधुनी तात्काळ आणि पूर्णपणे खुली करण्याची अट अमेरिकेने घातली होती, ज्याला इराण तयार झाले. पाकिस्तानच्या मध्यस्थीने हा युद्धविराम शक्य झाला.

पुढील दोन आठवडे निर्णायक

पुढील दोन आठवडे हे अत्यंत कळीचे असल्याचे ट्रम्प यांनी सांगितले. या काळात इराणकडून सकारात्मक प्रतिसाद अपेक्षित आहे. १० एप्रिल रोजी इस्लामाबादमध्ये इराण आणि अमेरिकेच्या शिष्टमंडळांची बैठक होणार आहे. शाहबाज शरीफ यांनी दोन्ही देशांना निमंत्रण दिले असून, सर्व वाद मिटवून ठोस करार करण्याचा प्रयत्न केला जाईल.

नेतान्याहूंचे वक्तव्य आणि संभाव्य अडथळा

इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांनी केलेले वक्तव्य अमेरिका-इराण युद्धविरामासाठी संभाव्य अडथळा ठरू शकते. त्यांनी स्पष्ट केले की, या युद्धविरामात लेबनॉनचा समावेश नाही. इस्रायल दक्षिण लेबनॉनमध्ये आपली लष्करी उपस्थिती वाढवत असून, हिज्बुल्लाहविरोधात बफर झोन निर्माण करण्यासाठी कारवाया तीव्र केल्या आहेत. काही तज्ज्ञांच्या मते, इस्रायलसाठी लेबनॉनमधील संघर्ष हा इराणसोबतच्या संघर्षाइतकाच महत्त्वाचा ठरत आहे.

जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम

या संघर्षामुळे जागतिक तेल पुरवठा विस्कळीत झाला होता. होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद झाल्याने तेलाच्या किमती प्रचंड वाढल्या. शेअर बाजारात अस्थिरता निर्माण झाली. युद्धविराम झाल्याने जागतिक अर्थव्यवस्थेला दिलासा मिळण्याची आशा आहे. ट्रम्प यांनी हा निर्णय घेताना अर्थव्यवस्थेच्या हिताचा विचार केल्याचे स्पष्ट झाले.

या युद्धविरामामुळे मिडल ईस्टमधील तणाव कमी होण्याची आशा व्यक्त केली जात आहे. मात्र, इस्रायलच्या भूमिका आणि लेबनॉनमधील कारवायांमुळे नवीन आव्हाने निर्माण होऊ शकतात. दोन्ही देशांनी संयम राखला तरच दीर्घकालीन शांतता शक्य होईल.

अमेरिका आणि इराण यांच्यात दोन आठवड्यांसाठी शस्त्रसंधी झाली असून, ट्रम्प यांनी पाकिस्तानचे आभार मानले. कच्च्या तेलाच्या किमती घसरल्या आणि अमेरिकन शेअर बाजारात तेजी आली. होर्मुझ सामुद्रधुनी तात्काळ खुली करण्याच्या अटीवर हा करार झाला. १० एप्रिलला इस्लामाबादमध्ये चर्चा होणार असून, जागतिक अर्थव्यवस्थेला दिलासा मिळाला आहे.