आटपाडीतील शासकीय जागेवरील अतिक्रमणे हटवा; नगरपंचायत आक्रमक, तहसीलदारांना दिले निवेदन

कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्याने जगभरात इंधन महाग; हाँगकाँगमध्ये एक लिटर पेट्रोल ३४० रुपयांवर, तर इराणमध्ये फक्त २.६९ रुपयांवर; युद्धामुळे पुरवठा साखळी विस्कळीत होण्याची भीती, भारतासहित सर्वसामान्यांवर महागाईचा बोजा

नवी दिल्ली : इराण आणि इस्रायल यांच्यातील वाढता तणाव आणि युद्धाच्या भीतीमुळे जागतिक स्तरावर कच्च्या तेलाच्या किमती झपाट्याने वाढल्या आहेत. याचा थेट परिणाम पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमतींवर होत असून, जगभरातील सर्वसामान्य नागरिकांचा खर्च वाढला आहे. काही देशांत पेट्रोल इतके महाग झाले आहे की, सामान्य माणसासाठी ते परवडेनासे झाले आहे, तर काही देशांत अजूनही ते स्वस्त आहे. चला, जगातील सर्वात महाग आणि सर्वात स्वस्त पेट्रोल कुठे विकले जाते, याची सविस्तर माहिती जाणून घेऊया.

 सर्वात महाग पेट्रोल – हाँगकाँग अव्वल

जागतिक स्तरावर पेट्रोल विकण्यासाठी सर्वात महाग ठिकाण म्हणजे हाँगकाँग. येथे एक लिटर पेट्रोलची किंमत जवळपास ४.१० डॉलर (भारतीय रुपयांमध्ये अंदाजे ३४० रुपये) पर्यंत पोहोचली आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे हाँगकाँगमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या पेट्रोलियमपैकी सुमारे ८० टक्के पेट्रोलियम चीनमधून आयात केले जाते. आयात खर्च, कर आणि स्थानिक कर रचना यामुळे इथे इंधन महाग पडते.

हाँगकाँगनंतर मलावी (अंदाजे २८५ रुपये प्रति लिटर) आणि नेदरलँड्स (अंदाजे २७३ रुपये) यांचा क्रमांक लागतो. युरोपातील अनेक देशांतही पेट्रोल खूप महाग आहे. डेन्मार्कमध्ये २.६६ डॉलर (२४७ रुपये), सिंगापूरमध्ये २.५४ डॉलर (२३६ रुपये), जर्मनीमध्ये २.४२ डॉलर (२२५ रुपये), लिक्टेनस्टाइनमध्ये २.४१ डॉलर (२२४ रुपये), अल्बानियामध्ये २.३९ डॉलर (२२२ रुपये), ग्रीसमध्ये २.३६ डॉलर (२१९ रुपये) आणि नॉर्वेमध्ये २.३६ डॉलर (२१९ रुपये) इतकी किंमत आहे.

या देशांमध्ये उच्च कर, पर्यावरणीय कर, आयात खर्च आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेच्या रचनेमुळे पेट्रोल महाग पडते. युरोपियन युनियनमधील अनेक देशांत पर्यावरण संरक्षणासाठी अतिरिक्त कर लावले जातात, ज्यामुळे इंधन महाग होते.

सर्वात स्वस्त पेट्रोल – इराण अव्वल

जगातील सर्वात स्वस्त पेट्रोल इराणमध्ये उपलब्ध आहे. येथे एक लिटर पेट्रोलची किंमत फक्त ०.०२९ डॉलर (अंदाजे २.६९ रुपये) आहे. इराण हा प्रमुख तेल उत्पादक देश असल्याने स्वतःच्या उत्पादनावर अवलंबून असतो. सरकारी नियंत्रण आणि सबसिडीमुळे इथे इंधन अतिशय स्वस्त आहे.

इराणनंतर व्हेनेझुएला येतो, जिथे पेट्रोलची किंमत प्रति लिटर ०.०३५ डॉलर (अंदाजे २.७० रुपये) आहे. व्हेनेझुएला देखील मोठा तेल उत्पादक देश आहे, पण आर्थिक संकट आणि राजकीय अस्थिरतेमुळे इथे इंधन पुरवठा अनेकदा प्रभावित होतो.

 इराण-इस्रायल युद्धाचा परिणाम

सध्या इराण आणि इस्रायल यांच्यातील तणाव आणि युद्धाच्या भीतीमुळे जागतिक कच्च्या तेलाच्या किमती झपाट्याने वाढल्या आहेत. इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद करण्याची धमकी दिली आहे. जगातील २० टक्के तेल पुरवठा या सामुद्रधुनीतून होतो. ती बंद झाल्यास जगभरात इंधन संकट निर्माण होईल आणि किमती आणखी वाढतील.

शेजारील पाकिस्तानमध्ये परिस्थिती आणखी बिकट आहे. डिझेलच्या किमती ५४.९ टक्क्यांनी वाढून प्रति लिटर ५२०.३५ पाकिस्तानी रुपयांवर पोहोचल्या आहेत, तर पेट्रोल ४२.०७ टक्क्यांनी वाढून ४५८.४० रुपयांवर गेला आहे. भारतातही इंधन किमती वाढण्याची शक्यता आहे. पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरात वाढ झाल्यास वाहतूक, शेती आणि उद्योग क्षेत्रावर मोठा परिणाम होईल.

 भारतावर होणारा परिणाम

भारत जगातील तिसरा सर्वात मोठा तेल आयातदार देश आहे. इराण-इस्रायल युद्धामुळे कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्यास भारतात पेट्रोल आणि डिझेल महाग होईल. याचा थेट परिणाम सर्वसामान्यांच्या खिशावर होईल. शेतकरी, वाहनचालक, उद्योग आणि घरगुती वापरकर्त्यांना महागाईचा बोजा सहन करावा लागेल.

सरकारने आधीच इंधन सबसिडी आणि स्टॉकपाइलिंगची तयारी केली आहे. मात्र, युद्ध दीर्घकाळ चालल्यास महागाई नियंत्रणात ठेवणे कठीण होईल. अर्थव्यवस्थेवरही दबाव वाढेल.

 जगातील इंधन किमतींची तुलना

सर्वात महाग: हाँगकाँग (३४० रुपये/लिटर), मलावी (२८५), नेदरलँड्स (२७३), डेन्मार्क (२४७), सिंगापूर (२३६)

सर्वात स्वस्त: इराण (२.६९ रुपये/लिटर), व्हेनेझुएला (२.७०)

युरोपियन देशांत उच्च कर आणि पर्यावरणीय नियमांमुळे किमती जास्त आहेत, तर तेल उत्पादक देशांत सरकारी नियंत्रण आणि सबसिडीमुळे किमती कमी आहेत.

 युद्ध आणि जागतिक अर्थव्यवस्था

इराण-इस्रायल युद्धामुळे केवळ इंधनच नव्हे तर जागतिक व्यापार, शिपिंग आणि अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होणार आहे. होर्मुझ आणि बाब-अल-मंदेब या महत्त्वाच्या सागरी मार्गांवर तणाव वाढल्यास पुरवठा साखळी विस्कळीत होईल. चीन, भारत, युरोप आणि अमेरिका यांसारख्या मोठ्या अर्थव्यवस्थांना याचा फटका बसेल.

चीन आणि रशियाने युद्धविरामाची मागणी केली असून, संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत चर्चा होण्याची शक्यता आहे. पुढील ४८ तासांत परिस्थिती कशी बदलते, याकडे जगभराचे लक्ष लागले आहे.

 उपाय आणि सावधगिरी

भारत सरकारने इंधन आयात विविधीकरण, रिन्यूएबल एनर्जी आणि स्टॉकपाइलिंगवर भर दिला आहे. सर्वसामान्य नागरिकांनी इंधन बचत, सार्वजनिक वाहतूक आणि इलेक्ट्रिक वाहनांकडे वळावे, असे आवाहन करण्यात येत आहे.

इराण-इस्रायल युद्धामुळे जागतिक इंधन बाजार अस्थिर झाला असून, किमती वाढत आहेत. हाँगकाँगमध्ये सर्वात महाग आणि इराणमध्ये सर्वात स्वस्त पेट्रोल उपलब्ध आहे. भारतासहित जगभरातील अर्थव्यवस्थेवर युद्धाचा परिणाम होत आहे. शांतता आणि युद्धविराम हाच एकमेव मार्ग असल्याचे आंतरराष्ट्रीय नेते सांगत आहेत.

इराण-इस्रायल युद्धामुळे जागतिक कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्या असून, पेट्रोल आणि डिझेल महाग होत आहेत. हाँगकाँगमध्ये एक लिटर पेट्रोल ३४० रुपयांवर पोहोचला असून, इराणमध्ये फक्त २.६९ रुपयांवर उपलब्ध आहे. पाकिस्तानमध्ये डिझेल ५२० रुपयांवर गेला आहे. भारतातही किमती वाढण्याची शक्यता आहे. युद्ध दीर्घकाळ चालल्यास महागाई आणि पुरवठा संकट निर्माण होईल. सरकार आणि नागरिकांनी इंधन बचत आणि वैकल्पिक ऊर्जेकडे वळावे. शांतता हाच एकमेव उपाय आहे.