अंगावर खाकी, खांद्यावर स्टार अन् दाखवत होती रुबाब; पुण्यात तोतया ‘लेडी सिंघम’चा पर्दाफाश, नेमकं काय घडलं?

हवामान विभागाची अधिकृत घोषणा; राज्यात १० जूनपर्यंत मान्सून पोहोचण्याची शक्यता नाही; मान्सूनपूर्व वादळी पावसाने हजेरी; शेतकऱ्यांनी पेरणी टाळण्याचा सल्ला

क्रांती न्यूज (प्रतिनिधी) - सचिन मेनकुदळे

नवी दिल्ली / मुंबई,  – उन्हाळ्याच्या तीव्र चटक्याने हैराण झालेल्या जनतेसाठी एक सुखद बातमी समोर आली आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) केरळमध्ये नैऋत्य मान्सून दाखल झाल्याची अधिकृत घोषणा केली आहे. यामुळे दक्षिण भारतातून हळूहळू मान्सूनची प्रगती सुरू होईल. मात्र, महाराष्ट्रातील नागरिक आणि शेतकरी यांना अजून काही दिवस प्रतीक्षा करावी लागणार आहे. प्रादेशिक हवामान विभागाच्या माहितीनुसार, किमान १० जूनपर्यंत राज्यात मान्सूनच्या आगमनाची शक्यता नाही. सध्या राज्यात जो पाऊस सुरू आहे, तो मान्सूनपूर्व (Pre-Monsoon) वादळी पावसाचाच भाग आहे. यामुळे शेतकऱ्यांनी पेरणीपूर्वी अधिकृत माहितीची प्रतीक्षा करावी, अशा सूचना कृषी विभागाकडून देण्यात आल्या आहेत.

 केरळमध्ये मान्सून दाखल – निकष काय?

हवामान विभागाने ठरवलेल्या काही विशिष्ट निकषांची पूर्तता झाल्यानंतरच मान्सून दाखल झाल्याची घोषणा केली जाते. हे निकष अनेकांना माहिती नसतात. हवामान विभागाचे अधिकारी के. एस. होसाळीकर यांनी काही वर्षांपूर्वी हे निकष सोशल मीडियावर स्पष्ट केले होते. त्यानुसार, केरळमध्ये मान्सून दाखल होण्यासाठी पुढील तीन गोष्टी आवश्यक असतात:

१. पाऊस – केरळमधील १४ स्टेशन्सपैकी किमान ६०% (म्हणजे ८-९ स्टेशन्स) येथे सलग दोन दिवस २.५ मिमी किंवा त्यापेक्षा जास्त पाऊस नोंदविला जाणे आवश्यक आहे (हा पाऊस १० मे नंतर झालेला असावा).

२. वाऱ्याची दिशा – ६०० एचपीए (hpa) उंचीपर्यंत वेस्टर्ली वारे (Westerly winds) १५-२० नॉट्स (knots) वेगाने वाहत असावीत.

३. आउटगोइंग लाँगवेव्ह रेडिएशन (OLR) – हे मूल्य २०० डब्ल्यूएम-२ (wm⁻²) पेक्षा कमी असावे.

या सर्व अटी पूर्ण झाल्यानंतरच हवामान विभाग अधिकृतपणे मान्सून दाखल झाल्याची घोषणा करतो.

 केरळमधील १४ महत्त्वाची स्टेशन्स

हवामान विभागाने ठरवलेल्या १४ स्टेशन्सची यादी खालीलप्रमाणे आहे, जिथे पावसाची नोंद केली जाते:

मिनिकॉय, अमिनी, थिरुवनंतपुरम, पुनालूर, कोल्लम, अल्लापुझा, कोट्टयम, कोची, थ्रिसूर, कोझिकोडे, थलासरी, कन्नूर, कुडूलू, मंगलोर

 महाराष्ट्रात कधी येईल मान्सून? (Maharashtra Monsoon Update)

केरळमध्ये मान्सून दाखल झाल्यानंतर साधारणतः ७ ते १० दिवसांत तो महाराष्ट्रात पोहोचतो. मात्र, यंदाच्या हवामानाचा आढावा घेतल्यास राज्यात किमान १० जूनपर्यंत मान्सूनच्या आगमनाची शक्यता नाही, असे प्रादेशिक हवामान विभागाने स्पष्ट केले आहे.

सध्या राज्यात विदर्भ, मराठवाडा, मध्यमहाराष्ट्र आणि खानदेशात दुपारनंतर ढगाळ वातावरणासह वादळी पावसाची शक्यता आहे. मात्र, हा पाऊस मान्सूनपूर्व (Pre-monsoon) स्वरूपाचा आहे. त्याचा मान्सूनशी काहीही संबंध नाही. या पावसामुळे तापमानात काही प्रमाणात घट होण्याची शक्यता असली, तरी शेतीसाठी तो पुरेसा मानला जाणार नाही.

 शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा सल्ला – प्रतीक्षा करा!

कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना महत्त्वपूर्ण सूचना दिली आहे. मान्सूनचा दमदार पाऊस आणि अधिकृत माहिती मिळेपर्यंत शेतीतील पेरण्या करू नयेत, असे आवाहन करण्यात आले आहे. मान्सूनपूर्व पावसाने जमीन ओली झाली तरी, मान्सूनचा पाऊस वेळेवर झाल्याशिवाय पेरणी फायदेशीर ठरत नाही. गेल्या वर्षी बिपरजॉय चक्रीवादळामुळे मान्सून उशिरा आल्याने शेतीला मोठा फटका बसला होता. त्यामुळे यंदा शेतकऱ्यांनी अधिक सतर्क राहण्याची गरज आहे.

 मान्सूनचा अंदाज – २०२६ साठी काय?

भारतीय हवामान विभागाने यंदाच्या नैऋत्य मान्सूनबाबत सामान्य पावसाचा अंदाज वर्तविला आहे. सरासरीच्या (Long Period Average – LPA) १०६ टक्के पाऊस झाल्यास तो ‘सामान्य’ मानला जातो. तपशील खालीलप्रमाणे:

| प्रदेश | पावसाचा अंदाज (LPA च्या तुलनेत)

| मध्य भारत | सामान्यपेक्षा जास्त (> १०६%) |

| दक्षिण भारत | सामान्यपेक्षा जास्त (> १०६%) |

| वायव्य भारत | सामान्य (९२% ते १०८%) |

| ईशान्य भारत | सामान्यपेक्षा कमी (< ९४%) |

| मान्सून कोर झोन (MCZ) | सामान्यपेक्षा जास्त (> १०६%) |

सर्वसाधारणपणे, मान्सून १ जून पर्यंत केरळमध्ये दाखल होतो आणि १५ जुलै पर्यंत संपूर्ण देशभर पसरतो. मात्र, स्थानिक हवामानातील बदल, चक्रीवादळे आणि इतर घटकांमुळे या तारखांमध्ये बदल होऊ शकतो.

 गेल्या वर्षी बिपरजॉयचा फटका – यंदा?

गेल्या वर्षी बिपरजॉय (Biparjoy) चक्रीवादळामुळे मान्सूनच्या आगमनावर मोठा परिणाम झाला होता. चक्रीवादळामुळे वाऱ्याची दिशा बदलल्याने मान्सून उशिरा दाखल झाला होता. परिणामी, शेतीचे नियोजन बिघडले आणि शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान झाले. यंदा अशी कोणतीही गंभीर चक्रीवादळाची स्थिती सध्या तरी नसल्याचे हवामान विभागाने सांगितले आहे. मात्र, अरबी समुद्रातील तापमानवाढ आणि हवामान बदलाचे परिणाम लक्षात घेता, कोणताही अंदाज अंतिम मानता येणार नाही.

 राज्यात सध्याची परिस्थिती

गेल्या काही दिवसांपासून राज्यातील अनेक भागात उकाडा अतिशय तीव्र झाला आहे. पारा ४० अंश सेल्सिअसच्या वर गेल्याने सर्वसामान्य जनतेचे हाल झाले आहेत. अशातच वादळी पावसाने काही प्रमाणात दिलासा दिला आहे, मात्र तो फार काळ टिकणारा नाही. पुणे, मुंबई, नाशिक, औरंगाबाद, नागपूर या शहरांमध्ये तुरळक ठिकाणी झालेल्या पावसामुळे तापमानात २ ते ३ अंशांची घट झाली आहे. मात्र, अद्याप दमदार पाऊस सुरू व्हायचा आहे.

 उन्हाळ्यातील दिलासा – ‘सुखसरी’ंची वाट पाहता?

सामान्यतः महाराष्ट्रात मान्सून ७ ते १० जून दरम्यान दाखल होतो. यंदा तो १० जून नंतर येण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे अजून किमान १० ते १५ दिवस उकाड्याला तोंड द्यावे लागणार आहे. मात्र, एक आश्वासक बाब म्हणजे, मान्सूनचे स्वरूप यंदा ‘सामान्य ते अधिक’ असल्याने देशभरात समाधानकारक पाऊस होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळेच शेतकऱ्यांच्या चेहऱ्यावर हळूहळू आशेचे किरण दिसू लागले आहेत.

एक नजरेत

| बाब | तपशील |

| केरळमध्ये मान्सून दाखल | होय (अधिकृत घोषणा) |

| केरळमध्ये दाखल होण्याची नेहमीची तारीख | १ जून |

| महाराष्ट्रात मान्सून पोहोचण्याची शक्यता | १० जून नंतर (अद्याप निश्चित नाही) |

| सध्या होणारा पाऊस | मान्सूनपूर्व वादळी पाऊस |

| शेतकऱ्यांसाठी सूचना | पेरणी करू नका; अधिकृत माहितीची प्रतीक्षा करा |

| यंदाच्या मान्सूनचा अंदाज | सामान्य (LPA च्या १०६%) |

| बिपरजॉयसारखे चक्रीवादळ | सध्या तरी नाही |

| मान्सून संपूर्ण देशभर पसरण्याची तारीख | १५ जुलै (सरासरी) |

केरळमध्ये मान्सून दाखल झाल्याने उन्हाळ्याच्या तीव्र चटक्यातून काही प्रमाणात दिलासा मिळण्याची आशा निर्माण झाली आहे. मात्र, महाराष्ट्रातील नागरिकांना आणखी काही दिवस प्रतीक्षा करावी लागणार आहे. शेतकरी, पालिका प्रशासन आणि सामान्य नागरिक यांनी मान्सूनपूर्व सज्जता राखणे गरजेचे आहे. हवामान विभागाच्या अद्ययावत माहितीवर लक्ष ठेवण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. दरम्यान, येत्या काही दिवसांत मान्सूनची प्रगती कशी होते, यावर सर्वांचे लक्ष लागून राहणार आहे. आशा करूया यंदाचा मान्सून आपल्या सर्वांसाठी सुखद आणि समाधानकारक ठरेल.