अंगावर खाकी, खांद्यावर स्टार अन् दाखवत होती रुबाब; पुण्यात तोतया ‘लेडी सिंघम’चा पर्दाफाश, नेमकं काय घडलं?

जैन धर्मियांच्या परंपरेवरून वाद उग्र; मनसे आणि स्थानिक संघटना आक्रमक, गावदेवी पोलिसांत रंगले हातापायाचे सुतोवाच

क्रांती न्यूज (प्रतिनिधी) - सचिन मेनकुदळे

मुंबई : घाटकोपरमध्ये सुरू झालेला पांढऱ्या पट्ट्यांचा वाद आता मुंबईच्या विविध भागांत पसरला आहे. दादरनंतर आता गिरगावच्या चौपाटी परिसरातील फुटपाथवरही अशाच पांढऱ्या पट्ट्या आढळून आल्या आहेत. यामुळे ‘आम्ही गिरगावकर’ या स्थानिक संघटनेने आक्रमक भूमिका घेतली आहे. संघटनेच्या कार्यकर्त्यांनी रात्रीच्या अंधारात या पांढऱ्या पट्ट्यांवर काळा रंग फवारला आहे. यावेळी आंदोलन करणाऱ्या कार्यकर्त्यांना गावदेवी पोलिसांनी ताब्यातही घेतले. हा वाद वाढत असताना, एकीकडे धार्मिक परंपरा तर दुसरीकडे सार्वजनिक जागांवरील हक्क यांचा संघर्ष ठळकपणे उभा राहिला आहे.

 पांढऱ्या पट्ट्यांचा वाद : सुरुवात कशी झाली?

गेल्या आठवड्यात घाटकोपर-विद्याविहार परिसरातील एका सोसायटीत जैन कुटुंबाने जैन मुनींच्या आगमनासाठी पांढऱ्या पट्ट्या आखल्या होत्या. हे पट्टे सोसायटीच्या आवारात मारण्यात आले होते. यानंतर सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सर प्रसाद वेदपाठक यांनी यावर आक्षेप घेतला आणि सोशल मीडियावर नाराजी व्यक्त केली. त्यानंतर हा वाद चिघळला. काही लोकांनी हा धार्मिक बाब असल्याचे मांडले, तर काहींनी हा सार्वजनिक हक्कांचा प्रश्न असल्याचे सांगितले.

हा वाद शांत होण्याच्या आतच शुक्रवारी दादरमध्येही अशाच पांढऱ्या पट्ट्या दिसून आल्या. दादर येथील गोखले मार्गावर जैन धर्मियांच्या प्रार्थनास्थळाजवळील सार्वजनिक रस्त्यावर हे पट्टे आढळले. त्यावर महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेने (मनसे) तीव्र आक्षेप घेतला. मनसे नेते संदीप देशपांडे यांनी मोर्चेबाजी केली. त्यानंतर प्रशासनाने या पट्ट्यांवर राखाडी रंग मारून ते झाकून टाकले. मात्र, हे प्रकरण थांबत नसल्याचे पुढेच दिसून आले.

गिरगावात नवे वादळ : चौपाटी फुटपाथवर पांढऱ्या पट्ट्या

दादरचा वाद अद्याप संपला नसतानाच रविवारी सकाळी गिरगावातील चौपाटी परिसरातील फुटपाथवर मोठ्या प्रमाणात पांढऱ्या पट्ट्या आखलेल्या आढळल्या. चर्णी रोड परिसरातील चौपाटीच्या फुटपाथवर हे पट्टे पाहून स्थानिक नागरिक संतापले. फुटपाथचा वापर हा सर्वसामान्य नागरिकांचा हक्क आहे, अशी भूमिका घेत ‘आम्ही गिरगावकर’ या संघटनेने त्वरित कार्यवाही करण्याचा निर्णय घेतला.

‘आम्ही गिरगावकर’ संघटनेच्या कार्यकर्त्यांनी दुपारपर्यंत या पांढऱ्या पट्ट्यांवर पांढराशुभ्र रंग फवारून त्यांचे आक्रमक प्रदर्शन केले. पण रात्रीच्या सुमारास कार्यकर्त्यांनी पुन्हा हल्ला चढवत या सर्व पट्ट्यांवर काळा रंग फवारला. याचे व्हिडीओ आणि फोटो सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात व्हायरल झाले आहेत.

‘आम्ही गिरगावकर’ संघटनेचे दिनेश पुंडे यांनी याप्रकरणी सांगितले, “ही सार्वजनिक फुटपाथ आहे. कोणत्याही एका धर्माने ही जागा आपली करून घेण्याचा प्रयत्न केला तर तो मान्य होणार नाही. आम्ही गिरगावकर म्हणून आमच्या हक्काच्या जागेसाठी लढू. या पांढऱ्या पट्ट्या कायमच्या काढून टाकल्या गेल्या पाहिजेत.”

 गावदेवी पोलिसात तणाव : कार्यकर्त्यांवर कारवाई

‘आम्ही गिरगावकर’ संघटना आणि मनसेच्या कार्यकर्त्यांनी या पट्ट्यांवर काळा रंग मारताना गावदेवी पोलिस ठाण्यात धाव घेतली. कार्यकर्त्यांनी पोलिसांवर निष्क्रिय राहिल्याचा आरोप केला. यावेळी पोलिसांनी कार्यकर्त्यांना ताब्यात घेऊन त्यांची नोंद करून घेतली. पोलिसांनी या प्रकरणी सांगितले की, “आम्ही घटनास्थळी पाहणी केली आहे. कोणाच्याही धार्मिक भावना दुखावणारे कृत्य होणार नाही, याची काळजी घेतली जाईल. सध्या या प्रकरणी कोणीही गुन्हा दाखल झालेला नाही.”

तथापि, स्थानिक कार्यकर्त्यांचे म्हणणे आहे की, “दादरमध्ये हेच चित्र होते. तिकडे प्रशासनाने कारवाई केली, पण येथे कोणीही कोणत्याही कारवाईचा पुढाकार घेत नाहीये. त्यामुळे आम्हाला स्वतःहून हे पट्टे नष्ट करावे लागले.”

 पांढऱ्या पट्ट्या का आखल्या जातात? जाणून घ्या नेमके कारण

या वादाच्या पार्श्वभूमीवर पांढऱ्या पट्ट्यांचे धार्मिक महत्त्व समजून घेणे आवश्यक ठरते. जैन धर्मातील साधू-मुनी अनवाणी चालतात. उन्हाळ्यात जमीन तापते, त्यामुळे त्यांच्या पायांना त्रास होऊ नये यासाठी पांढऱ्या पट्ट्या आखल्या जातात. पांढरा रंग उष्णता परावर्तित करतो, त्यामुळे पायाला होणारी तीव्र उष्णता कमी होते.

तसेच, जैन धर्मात जीवदया या तत्त्वाला अत्यंत महत्त्व आहे. रस्त्यावर चालताना पायाखाली लहान जीवजंतू चिरडले जाण्याची शक्यता असते. या जीवांची हिंसा टाळण्यासाठीही हे पांढरे पट्टे आखले जातात. यामुळे जैन मुनींच्या अनुयायांचा दावा असतो की, ही एक धार्मिक परंपरा आहे.

तथापि, पावसाळ्यात शेवाळ साचलेल्या जमिनीवर चालताना पाय घसरू नये म्हणूनही अशा पट्ट्यांचा वापर केला जातो. अनेकदा जैन साधू स्वतःच अनुयायांना अशा पट्ट्या आखण्याची अट घालतात, असाही आरोप होतो. यामुळेच ही प्रथा वादात आली आहे.

 दोन बाजू : धार्मिक स्वातंत्र्य विरुद्ध सार्वजनिक हक्क

या वादाचे स्वरूप स्पष्ट आहे. एकीकडे जैन समाजातील काही लोक ही प्रथा धार्मिक स्वातंत्र्याचा भाग असल्याचे सांगतात. ‘आमच्या धर्माला मानवंदना द्या, ही केवळ परंपरा आहे,’ असे त्यांचे म्हणणे आहे.

दुसरीकडे, हे सार्वजनिक रस्ते व फुटपाथ यांचा वापर सर्वसामान्य नागरिकांसाठी आहे. “एखाद्या विशिष्ट धर्माच्या सोयीसाठी सार्वजनिक जागांवर रंगरंगोटी करणे योग्य नाही,” असे विरोधकांचे मत आहे.

‘आम्ही गिरगावकर’ संघटनेच्या आंदोलनाने हा वाद आता मुंबईत पोलिस प्रशासनापर्यंत येऊन पोहोचला आहे.

 मनसेची भूमिका : काय म्हणाले संदीप देशपांडे?

दादरमध्ये मनसेने या प्रकरणी अग्रभागी राहून आंदोलन केले होते. नेते संदीप देशपांडे म्हणाले, “मुंबई सर्वांची आहे. सार्वजनिक रस्त्यांवर एका विशिष्ट धर्माने आपला वेगळा रंग दाखवण्याचा प्रयत्न केल्यास तो अमान्य असेल. जैन समाजाने धार्मिक बाबी आपल्या घरापुरत्याच मर्यादित ठेवाव्यात. रस्ते आणि चौपाटी या सर्व मुंबईकरांच्या आहेत.”

तसेच, मनसेने याबाबत बृहन्मुंबई महापालिकेलाही नोटीस बजावली. मनसेच्या म्हणण्यानुसार, “जर अशा प्रकारे पट्ट्या आखल्या गेल्या, तर आम्ही स्वतः पुढाकार घेऊन त्या काढून टाकू.”

सोशल मीडियाची भूमिका : वादाचा शिंगे फुंकणारा कर्णा

हा वाद सोशल मीडियामुळे अधिक बळावला आहे. घाटकोपरचा पहिला व्हिडीओ प्रसाद वेदपाठक यांनी केला. दादरचा व्हिडीओ क्षणात व्हायरल झाला. गिरगावातील काळ्या रंगाचे फोटोही झपाट्याने व्हायरल होत आहेत.

प्रत्यक्षात पोलिस प्रशासन हस्तक्षेप करण्यापूर्वी सोशल मीडियावर या प्रकरणाने वेगळेच रूप धारण केले. काहींनी जैन धर्मावर टीका केली, तर काहींनी या कार्यकर्त्यांवर हिंदुत्वविरोधी असल्याचे आरोप केले.

 प्रशासनाची भूमिका काय?

आतापर्यंत बृहन्मुंबई महापालिकेने या प्रकरणी कोणतीही अधिकृत भूमिका घेतलेली नाही. पालिकेच्या अधिकाऱ्यांनी प्रतिक्रिया देताना सांगितले, “आम्ही स्थळांची पाहणी केली आहे. सार्वजनिक रस्त्यांवर कोणत्याही प्रकारचे रंगकाम करणे हे पालिकेच्या नियमांच्या विरोधात आहे. याबाबत आवश्यक कारवाई केली जाईल.”

तथापि, गिरगावातील पट्ट्यांवर अद्यापही प्रशासनाची कारवाई झालेली नाही. कार्यकर्त्यांनीच त्या काळ्या रंगाने झाकल्याने प्रशासनाची भूमिका संभ्रमित असल्याचे दिसते.

 कुठवर जाणार हा वाद?

घाटकोपरमध्ये सुरू झालेला हा वाद आता दादर, गिरगाव, चर्णी रोडपर्यंत पसरला आहे. ‘आम्ही गिरगावकर’ संघटनेने दाखवलेला आक्रमकपणा दाखवतो की हा विषय फक्त एका भागापुरता मर्यादित राहणार नाही. जैन समाज आणि स्थानिक कार्यकर्ते यांच्यातील दरी वाढताना दिसत आहे.

शिवसेनेची भूमिका अद्याप स्पष्ट झालेली नाही, तर मनसेने पूर्णपणे आक्रमक भूमिका घेतली आहे. आता हा वाद नेमका कसा मिटतो, किंवा न्यायालयापर्यंत हा प्रश्न जातो का, याकडे साऱ्यांचे लक्ष लागले आहे. एवढे मात्र निश्चित, मुंबईच्या रस्त्यांवरच्या या पांढऱ्या पट्ट्यांनी राजकीय आणि सामाजिक वातावरण चांगलेच तापवले आहे.