अंगावर खाकी, खांद्यावर स्टार अन् दाखवत होती रुबाब; पुण्यात तोतया ‘लेडी सिंघम’चा पर्दाफाश, नेमकं काय घडलं?

शोकसभा आणि नाट्यप्रेमींमध्ये शाब्दिक चकमक; पोलिसांच्या मध्यस्थीने वाद निवळला; शरद पवारांनी वाहिली श्रद्धांजली, म्हणाले – ‘अनंतराव थोपटे गरीबांचे नेते’

क्रांती न्यूज (प्रतिनिधी) - सचिन मेनकुदळे

पुणे : पुण्यातील सांस्कृतिक वैभव असलेल्या बालगंधर्व रंगमंदिर (Balgandharva Rangmandir) परिसरात शनिवारी (१४ जून) कमालीचा तणाव निर्माण झाला. काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते स्वर्गीय अनंतराव थोपटे (Anantrao Thopate) यांच्या सर्वपक्षीय शोकसभेचा कार्यक्रम अपेक्षेपेक्षा जास्त काळ चालल्याने, पुढील नाटकाच्या प्रयोगासाठी आलेल्या प्रेक्षकांची मोठी गैरसोय झाली. तब्बल दोन तास नाट्यप्रयोग खोळंबल्यामुळे संतप्त झालेल्या नाट्यरसिकांनी आणि शोकसभेला आलेल्या नागरिकांमध्ये शाब्दिक वाद झाला. अखेर पोलीस आणि आयोजकांच्या मध्यस्थीने वाद निवळला.

 नेमकं काय घडलं?

बालगंधर्व रंगमंदिरात शनिवारी ‘आमने-सामने’ या नाटकाचा प्रयोग आयोजित करण्यात आला होता. हजारो रसिकांनी आगाऊ तिकीट काढून नाटकासाठी गर्दी केली होती. नाट्यप्रयोग संध्याकाळी सहा वाजता सुरू होणार होता. मात्र, त्याच वेळी नाट्यगृहाच्या आत स्वर्गीय अनंतराव थोपटे यांच्या स्मरणार्थ सर्वपक्षीय शोकसभा सुरू होती. या शोकसभेला विविध राजकीय पक्षांचे नेते, कार्यकर्ते आणि नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

मान्यवरांची भाषणे आणि श्रद्धांजलीचा कार्यक्रम नियोजित वेळेपेक्षा अधिक काळ चालल्याने नाटकाची वेळ झाली, तरी प्रेक्षकांना आत सोडण्यात आले नाही. तब्बल दोन तास उलटूनही नाटक सुरू न झाल्याने तिकीट काढलेले प्रेक्षक संतप्त झाले. नाट्यगृहाबाहेर नागरिकांनी प्रशासनाविरोधात संताप व्यक्त केला. याच दरम्यान शोकसभेला आलेल्या काही नागरिकांशी प्रेक्षकांची शाब्दिक चकमक उडाली, ज्यामुळे परिसरात काही काळ तणावाचे वातावरण निर्माण झाले.

एका नाट्यरसिकाने सांगितले, “आम्ही शहराबाहेरून दोन तासाचा प्रवास करून नाटक बघायला आलो होतो. आगाऊ तिकीट काढून गर्दीत उभे होतो. पण दोन तास आत जाऊ दिले नाही. कोणीही योग्य माहिती दिली नाही. शोकसभा चालू होती पण नाटकाची गैरसोय का करावी, हा प्रश्न आम्हाला पडला.”

 शरद पवारांनी वाहिली भावपूर्ण श्रद्धांजली

या शोकसभेला राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार उपस्थित होते. त्यांनी अनंतराव थोपटे यांच्या आठवणींना उजाळा देत भावूक श्रद्धांजली वाहिली. पवार म्हणाले, “आयुष्यभर समाजासाठी काम करणारे नेते म्हणजे अनंतराव थोपटे होते. अण्णासाहेब मगर, शंकरराव मोहिते आणि अनंतराव थोपटे यांनी पुणे जिल्ह्याचे खंबीर नेतृत्व केले, त्यानंतर आम्ही राजकारणात आलो. ते नेहमी काँग्रेस विचारसरणीशी बांधील राहिले आणि माझ्या संपूर्ण राजकीय वाटचालीचे ते साक्षीदार होते.”

पवारांनी थोपटेंच्या राजकीय प्रवासाचा उल्लेख करताना सांगितले की, “त्यांची पहिली निवडणूक काँग्रेस पक्षातर्फे उभ्या असलेल्या उषाताई चौधरी यांच्या विरोधात होती. त्यांच्यावर जनता नाराज होती. त्यामुळे अनंतराव थोपटे यांना जनतेने अपक्ष उमेदवार असताना देखील निवडून दिले. भोर, वेल्हा, मुळशी भागात भौगोलिक आव्हान होते. डोंगरी भागात त्यांनी सहकार पसरविला. त्यानंतर काँग्रेस पक्षाला लक्षात आले की, त्यांना संधी दिली पाहिजे.”

“त्यानंतर त्यांना संधी मिळाली आणि अनंतराव थोपटेंच्या नेतृत्वाखाली विकास झाला. त्यांनी शिक्षण संस्था, सहकारी बँक आणि साखर कारखाने स्थापन केले. हजारो विद्यार्थ्यांना शिक्षण मिळाले, लोकांना रोजगार मिळाला. दुग्ध विकासाचे जाळे त्यांनी निर्माण केले. गुजरातच्या धर्तीवर मुंबईत वरळी येथे दुग्ध विकास मंडळाचे कार्यालय त्यांनी उभे केले. गरीब लोकांचा नेता अशी ओळख असलेल्या अनंतराव यांच्या स्मृतीस अभिवादन करतो,” असे पवार म्हणाले.

शोकसभा संपली, परिस्थिती सुरळीत

शरद पवार यांच्या भाषणानंतर स्वर्गीय अनंतराव थोपटे यांना सामूहिक श्रद्धांजली वाहण्यात आली आणि शोकसभेची सांगता झाली. यानंतर व्हीआयपी नेत्यांचा ताफा आणि कार्यकर्त्यांची गर्दी ओसरल्याने बालगंधर्व परिसरातील वातावरण शांत झाले. त्यानंतर विलंबाने का होईना, नाटकाचा प्रयोग सुरू करण्यात आला. मात्र, प्रेक्षकांचा संताप ओसरला नव्हता. अनेकांनी तिकीट रद्द करण्याची मागणी केली, तर काहींनी नाटक बघितल्याशिवाय परत जाण्यास सुरुवात केली.

 प्रशासनाची ढिसाळ नियोजनाबाबत नाराजी

या संपूर्ण प्रकाराने रंगमंदिर प्रशासन आणि शोकसभा आयोजकांच्या ढिसाळ नियोजनावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. नाट्यगृहात दोन वेगवेगळे कार्यक्रम एकाच वेळी देणे, शोकसभा वेळेत संपवण्यात अपयश यामुळे हा तणाव निर्माण झाला. स्थानिक प्रशासनाने तातडीने हस्तक्षेप करून परिस्थिती नियंत्रणात आणली.

पुणे पोलिसांनी घटनास्थळी त्वरित बंदोबस्त वाढविला. पोलिसांनी सांगितले की, “आम्हाला माहिती मिळताच आम्ही घटनास्थळी पोहोचलो. दोन्ही गटांशी चर्चा करून त्यांना शांत केले. कोणतीही हिंसक घटना घडली नाही. फक्त शाब्दिक चकमक झाली, जी आम्ही तात्काळ सोडवली.”

नाट्यरसिकांचे म्हणणे आहे की, “बालगंधर्व रंगमंदिर हे केवळ राजकीय कार्यक्रमांसाठी नसून कलाप्रेमींसाठी आहे. आगाऊ तिकीट काढून आलेल्या प्रेक्षकांची अशी गैरसोय होणे योग्य नाही. भविष्यात असे प्रकार टाळण्यासाठी कठोर नियमावली हवी.”

अनतराव थोपटे कोण होते?

अनंतराव थोपटे हे पुणे जिल्ह्यातील ज्येष्ठ काँग्रेस नेते होते. त्यांचा राजकीय प्रवास अपक्ष उमेदवार म्हणून सुरू झाला. गरीब, शेतकरी, दुग्धव्यवसायिक आणि कष्टकऱ्यांचे नेते म्हणून ते ओळखले जात होते. भोर, वेल्हा, मुळशी या डोंगराळ भागात त्यांनी सहकारी चळवळीचा पसारा केला. त्यांनी अनेक शैक्षणिक संस्था, सहकारी बँका आणि साखर कारखाने स्थापन केले. पुण्याच्या राजकीय वर्तुळात त्यांचे मोलाचे स्थान होते. अलीकडेच त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या स्मरणार्थच ही शोकसभा आयोजित करण्यात आली होती.

 पुण्यातील सांस्कृतिक वर्तुळात निर्माण झालेली उलघुल

बालगंधर्व रंगमंदिर हे पुण्याचे सांस्कृतिक प्रतीक आहे. या घटनेमुळे पुण्यातील कलावंत आणि रसिकांमध्ये नाराजी आहे. ज्येष्ठ रंगकर्मी विजय केंकरे म्हणाले, “कलाकारांची तयारी, प्रेक्षकांची उत्सुकता, सर्व काही वेळेच्या बेअदबीमुळे फसते. राजकीय कार्यक्रम महत्त्वाचे असतातच, पण कलोपासकांचा अनादर करणे योग्य नाही. रंगमंदिर प्रशासनाने यापुढे अशी दुहेरी बुकिंग थांबवावी.”

अनेक नाट्यरसिकांनी सोशल मीडियावर या प्रकाराबद्दल संताप व्यक्त केला आहे. एका रसिकाने लिहिले, “दोन तास उभे राहिलो, पोलिसांनी शांत केले पण आमचा वेळ आणि पैसा कोण देणार?” तर दुसऱ्याने म्हटले, “राजकारण सगळीकडे पोहोचलेले आहे. कलेलाही राजकारणाची बाधा झालेली दिसते.”

 समन्वयाची गरज

बालगंधर्व रंगमंदिरावरील ही घटना दोन गोष्टी अधोरेखित करते. पहिली, अनंतराव थोपटेंसारख्या थोर नेत्याची शोकसभा नियोजित वेळेत संपवण्यात आयोजकांची ढिसाळपणा. दुसरी, नाट्यरसिकांच्या भावनांचा अनादर. राजकीय कार्यक्रम आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम यांच्यात समन्वय साधणे ही प्रशासनाची जबाबदारी आहे. शरद पवारांच्या उपस्थितीने शोकसभेचे महत्त्व अधोरेखित झाले, पण त्याचवेळी नाटक खोळंबल्याने नाट्यरसिकांमध्ये निर्माण झालेल्या संतापाची दखल घेणेही आवश्यक आहे.

पुढील काळात अशा प्रकारची परिस्थिती टाळण्यासाठी रंगमंदिर प्रशासनाने कार्यक्रमांच्या वेळापत्रकात बदल करावा आणि दोन वेगवेगळ्या कार्यक्रमांमध्ये पुरेसा अंतराळ ठेवावा, अशी मागणी नाट्यरसिकांनी केली आहे. सद्यस्थितीत हा वाद मिटला असला, तरी पुण्याच्या सांस्कृतिक इतिहासात हा प्रकार एक कलंक म्हणून नोंदवला गेला आहे.