विधान परिषदेसाठी सोलापूरच्या नेत्यांच्या जोर बैठका; राजेंद्र राऊत, राजन पाटील, राम सातपुते यांची चढाओढ, मुख्यमंत्री आणि पालकमंत्र्यांच्या संमतीनेच एकालाच संधी?

१४३ एकरात बांधली जाणार नवी वसाहत; ३७०२ रहिवाशांना १६०० चौ.फूटाची विनामूल्य सदनिका, झोपडपट्टीधारकांनाही न्याय; दोन दशकांनंतर प्रकल्पाला गती

मुंबई: मुंबईच्या उपनगरातील गोरेगाव पश्चिम येथील मोतीलाल नगर पुनर्विकास प्रकल्पाच्या बृहत मास्टरप्लानचे अनावरण आज म्हाडाचे उपाध्यक्ष तथा मुख्य कार्यकारी अधिकारी संजीव जयस्वाल (भा.प्र.से.) यांच्या हस्ते करण्यात आले. १४३ एकर क्षेत्रफळावर विस्तारलेला हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प देशातील सर्वात मोठा पुनर्विकास प्रकल्प ठरणार आहे. ‘लाइव्ह, वर्क अँड प्ले’ या संकल्पनेवर आधारित हा प्रकल्प ‘१५ मिनिटांचे शहर’ म्हणून ओळखला जाणार असून, मुंबईच्या नियोजनबद्ध, आधुनिक आणि शाश्वत शहरी विकासाच्या दिशेने हा एक मैलाचा दगड ठरणार आहे.

म्हाडाच्या इतिहासातील ऐतिहासिक प्रकल्प

गोरेगाव (पश्चिम) येथील गणेश मैदानावर आयोजित कार्यक्रमात मोतीलाल नगर १, २ व ३ या वसाहतींच्या पुनर्विकासाचा समग्र आराखडा स्थानिक रहिवाशांपुढे सादर करण्यात आला. यावेळी बोलताना संजीव जयस्वाल म्हणाले, “मोतीलाल नगर पुनर्विकास प्रकल्प हा म्हाडाच्या आजवरच्या वाटचालीतील अतिशय महत्त्वपूर्ण व ऐतिहासिक प्रकल्प आहे. राज्यातील सर्व नागरिकांना सुसज्ज आणि सुनियोजित हक्काचा निवारा देण्यासाठी राज्यशासन कटिबद्ध आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस व उपमुख्यमंत्री तथा गृहनिर्माण मंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या पुढाकाराने व दूरदृष्टीतून या प्रकल्पाला गती व दिशा मिळाली आहे.”

दोन दशकांपासून प्रलंबित प्रकल्पाला गती

सुमारे दोन दशकांपासून प्रलंबित राहिलेला हा प्रकल्प आता आकारास येत आहे. १९६० च्या दशकात उभारण्यात आलेली ही वसाहत त्या काळातील मध्यमवर्गीय गरजांना पूरक ठरली होती. मात्र, कालांतराने वाढती लोकसंख्या, बदलती जीवनशैली आणि पायाभूत सुविधांवरील ताण यामुळे पुनर्विकासाची गरज प्रकर्षाने जाणवू लागली. विशेषतः सखल भागात वसलेल्या या वसाहतीने वर्षानुवर्षे पावसाच्या पाण्याचा निचरा न होण्याची समस्या सहन केली आहे. नव्या मास्टरप्लानमध्ये प्रशस्त अंतर्गत रस्ते, पाणीपुरवठा, सांडपाण्याची योग्य व्यवस्था आणि पावसाचे पाणी साठवण्याची सोय करण्यात आली आहे.

३७०२ रहिवाशांना १६०० चौ.फूटाची विनामूल्य सदनिका

या प्रकल्पांतर्गत सर्वात मोठी बाब म्हणजे, ३७०२ पात्र रहिवाशांना प्रत्येकी तब्बल १६०० चौरस फूट क्षेत्रफळाची सदनिका विनामूल्य देण्यात येणार आहे. मुंबईतील आजवरच्या कोणत्याही पुनर्विकास प्रकल्पात एवढ्या मोठ्या क्षेत्रफळाचे घर रहिवाशांना देण्यात आलेले नाही. यामुळे गृहनिर्माण क्षेत्रात ही एक ऐतिहासिक घटना ठरणार आहे. तसेच, ३२८ पात्र व्यावसायिकांना ९८७ चौ.फूट क्षेत्राचे व्यावसायिक गाळे देण्यात येणार आहेत. सुमारे १६०० झोपडपट्टी धारकांना एसआरए कायद्यान्वये ३०० चौ.फूट क्षेत्राची घरे देण्याचे नियोजन आहे. याशिवाय, पुनर्विकासातून म्हाडालाही मोठ्या प्रमाणात गृहसाठा उपलब्ध होणार आहे.

‘१५ मिनिटांचे शहर’ – नवी ओळख

या प्रकल्पाचे सर्वात आकर्षक वैशिष्ट्य म्हणजे ‘१५ मिनिटांचे शहर’ (15 Minutes City) ही संकल्पना. या वसाहतीतील शाळा, दवाखाने, हॉस्पिटल, बाजारपेठ, व्यावसायिक संकुल, हिरवळी, उद्याने, ज्येष्ठ नागरिकांसाठी विश्रांती क्षेत्रे, खेळाची मैदाने, जॉगिंग ट्रॅक, सायकल ट्रॅक, सांस्कृतिक सभागृह, जिमखाना अशा सर्व सुविधा नागरिकांना त्यांच्या घरापासून फक्त १५ मिनिटांच्या अंतरावर उपलब्ध होतील. मुंबईत मोकळ्या जागांची कमतरता असताना, या प्रकल्पात सुमारे १५ एकर जागेवर हरित पट्टा (ग्रीन बेल्ट) विकसित केला जाणार आहे.

आधुनिक पायाभूत सुविधा

या प्रकल्पात आधुनिक पायाभूत सुविधांचा समावेश करण्यात आला आहे. यामध्ये बहुमजली पार्किंग व्यवस्था, सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प (STP), पावसाच्या पाण्याचे संधारण (रेनवॉटर हार्वेस्टिंग), सौरऊर्जेचा वापर, स्मार्ट सुरक्षा यंत्रणा (सीसीटीव्ही, ऍक्सेस कंट्रोल), अग्निसुरक्षा व्यवस्था आणि पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञानाचा समावेश आहे. हा प्रकल्प केवळ निवासापुरता मर्यादित न राहता, ‘लाइव्ह, वर्क अँड प्ले’ या संकल्पनेवर आधारित संपूर्ण जीवनशैली प्रदान करणारा ठरणार आहे.

अदाणी समूह करणार उभारणी

राज्य शासनाने या प्रकल्पाला विशेष प्रकल्प प्राधिकरणाचा दर्जा दिला आहे. काटेकोर निविदा प्रक्रियेतून बांधकाम व विकास संस्था (C&D A) म्हणून अदाणी समूहाची निवड करण्यात आली आहे. भोगवटा प्रमाणपत्र मिळाल्यानंतर सात वर्षांच्या आत हा प्रकल्प पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. म्हाडाने रहिवाशांना निर्धारित कालावधीत प्रकल्प पूर्ण करण्याची ग्वाही दिली आहे.

रहिवाशांच्या हितासाठी कटिबद्धता

जुन्या वसाहतीचे रूपांतर आधुनिक आणि शाश्वत शहररचनेत करण्याचा हा प्रयत्न असून, यामुळे रहिवाशांच्या जीवनमानात लक्षणीय सुधारणा होणार आहे. प्रशस्त अंतर्गत रस्ते, योग्य निचरा व्यवस्था, पाणीपुरवठा, आणि हरित क्षेत्रामुळे पूर्वीच्या अनेक अडचणी दूर होणार आहेत. सादर केलेल्या मास्टरप्लानमध्ये या सर्व बाबी तपशीलवार उलगडून सांगण्यात आल्या. म्हाडाने रहिवाशांच्या हितासाठी कटिबद्ध असून, प्रकल्प निर्धारित कालावधीत पूर्ण करण्याची ग्वाही दिली आहे.

मोतीलाल नगर पुनर्विकास प्रकल्प मुंबईसाठी एक टर्निंग पॉईंट ठरणार आहे. देशातील सर्वात मोठा पुनर्विकास प्रकल्प म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या प्रकल्पात ३७०२ रहिवाशांना १६०० चौ.फूटाची विनामूल्य सदनिका, झोपडपट्टीधारकांना ३०० चौ.फूटाची घरे, तसेच व्यावसायिकांना गाळे देण्यात येणार आहेत. ‘१५ मिनिटांचे शहर’ या संकल्पनेवर आधारित हा प्रकल्प आधुनिक सुविधांनी सज्ज असेल. अदाणी समूह ही उभारणी करणार असून, सात वर्षांत प्रकल्प पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट आहे. सहा दशकांनंतर पुन्हा एकदा हा प्रकल्प मुंबईच्या भविष्यातील शहरी नियोजनाचा एक आदर्श ठरणार आहे.