गोरे बंधूंमध्ये राजकीय संघर्षाची नवी ठिणगी? माण-खटावच्या राजकारणावर परिणामाची शक्यता

मुंबई दुग्ध उत्पादक संघाचा मोठा निर्णय; घाऊक दर 93 वरून 102 रुपये प्रतिलिटर; पॅकेटबंद दुधाच्या किमतीही वाढण्याची शक्यता

क्रांती न्यूज (प्रतिनिधी) - सचिन मेनकुदळे

मुंबई - सणासुदीच्या तोंडावर मुंबईकरांसाठी एक धक्कादायक बातमी समोर आली आहे. गणेशोत्सव, नवरात्र आणि दिवाळी यासारख्या सणांच्या काळात घरगुती बजेटवर महागाईचा मोठा फटका बसणार आहे. मुंबई दुग्ध उत्पादक संघाने (Mumbai Milk Producers' Union) सुट्या म्हशीच्या दुधाच्या घाऊक दरात प्रतिलिटर 9 रुपयांची मोठी वाढ करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

1 सप्टेंबर 2026 पासून हे नवे दर लागू होणार असून, सुट्या दुधाचा घाऊक दर 93 रुपयांवरून थेट 102 रुपये प्रतिलिटर होणार आहे. हे नवे दर 28 फेब्रुवारी 2027 पर्यंत पुढील सहा महिन्यांसाठी लागू राहतील. त्यानंतर पुन्हा एकदा दरांचा आढावा घेण्यात येणार आहे.

मुंबई दुग्ध उत्पादक संघाने दिलेल्या माहितीनुसार, दुधाच्या दरातील बदल खालीलप्रमाणे असतील:

सुट्या म्हशीच्या दुधाचा सध्याचा घाऊक दर: 93 रुपये प्रतिलिटर (फेब्रुवारी 2026 मध्ये हा दर 91 रुपयांवरून 93 रुपये झाला होता)

1 सप्टेंबर 2026 पासून नवीन घाऊक दर: 102 रुपये प्रतिलिटर (9 रुपयांची थेट वाढ)

अंमलबजावणी कालावधी: 1 सप्टेंबर 2026 ते 28 फेब्रुवारी 2027

पुढील आढावा: 28 फेब्रुवारी 2027 नंतर पुन्हा दरांचा आढावा घेतला जाईल

हे घाऊक (Wholesale) दर असल्याने किरकोळ बाजारात (Retail Market) ग्राहकांना स्थानिक विक्रेते आणि वाहतूक खर्चानुसार दुधासाठी अतिरिक्त पैसे मोजावे लागण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे किरकोळ बाजारात दूध 105 ते 110 रुपये प्रतिलिटर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

पॅकेटबंद दुधाच्या (Branded Packaged Milk) दरांवर या वाढीचा थेट परिणाम होणार नाही. अमूल (Amul), मदर डेअरी (Mother Dairy), आरे (Aarey) किंवा महानंद (Mahanand) यांसारख्या कंपन्या आपापल्या उत्पादन खर्चानुसार किरकोळ दर ठरवतील.

मात्र, सुट्या दुधाच्या दरवाढीचा अप्रत्यक्ष परिणाम पॅकेटबंद दुधावरही होण्याची शक्यता आहे. कारण, सुट्या दुधाचे दर वाढल्याने कंपन्यांना कच्च्या दुधाच्या खरेदीचा खर्च वाढेल, ज्याचा भार शेवटी ग्राहकांवरच पडणार आहे.

मुंबई दुग्ध उत्पादक संघाने दरवाढीमागे खालील महत्त्वाची कारणे स्पष्ट केली आहेत:

१. पशुखाद्याच्या दरात मोठी वाढ

दाणा, तूरचुणी, चणाचुणी, चारा आणि पेंड यांच्या किमतीत सुमारे 25 टक्क्यांपर्यंत वाढ झाली आहे. शेतकऱ्यांना जनावरांच्या खाद्याची किंमत दिवसेंदिवस वाढत असल्याने दुग्ध उत्पादनाचा खर्चही वाढला आहे.

२. जनावरांच्या किमतीत वाढ

दुधाळ जनावरांच्या खरेदीच्या किमती मोठ्या प्रमाणावर वाढल्या आहेत. नवीन जनावरे खरेदी करण्याचा खर्चही वाढल्याने दुग्ध व्यवसाय अधिक महाग झाला आहे.

३. शुद्ध दुधाची वाढती मागणी

अन्न व औषध प्रशासनाकडून (FDA) भेसळयुक्त दुधाविरोधात कडक कारवाई सुरू झाल्यानंतर बाजारात खऱ्या आणि शुद्ध दुधाची मागणी वाढली आहे. भेसळ रोखल्याने दुधाचा पुरवठा कमी झाल्याचा परिणामही दरवाढीत दिसून येत आहे.

४. वाहतूक खर्चात वाढ

इंधनाच्या वाढत्या किमतीमुळे दूध वाहतुकीचा खर्चही वाढला आहे. दूध शेतांपासून शहरांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात खर्च होतो, ज्याचा समावेश अंतिम दरात केला जातो.

५. हंगामी प्रभाव

उन्हाळ्यात दुधाचे उत्पादन कमी होते, तर सणासुदीच्या काळात मागणी वाढते. या पुरवठा-मागणीच्या असमतोलामुळेही दरवाढ होते.

सप्टेंबर महिन्यापासून गणेशोत्सव, नवरात्र आणि दिवाळी यांसारखे मोठे सण सुरू होत आहेत. या काळात दूध, दही, खवा, तूप आणि मिठाईची मागणी प्रचंड वाढते. त्यामुळे या दरवाढीचा थेट परिणाम सणांच्या बजेटवर होणार आहे.

खव्याचे दर, मिठाईच्या किमती, तुपाचे दर या सर्वांमध्ये वाढ होण्याची शक्यता आहे. कारण, या सर्व पदार्थांचा कच्चा माल दूध हाच असतो. त्यामुळे दरवाढीचा फटका केवळ दूध पिणाऱ्यांनाच नव्हे, तर सणासुदीला मिठाई खरेदी करणाऱ्या प्रत्येक कुटुंबाला बसणार आहे.

मुंबई दुग्ध उत्पादक संघ ही मुंबईतील दुग्ध व्यवसायातील प्रमुख संस्था आहे. संघाने दरवाढीचा निर्णय शेतकऱ्यांच्या हिताचा आणि व्यवसायाची स्थिरता राखण्यासाठी घेतल्याचे स्पष्ट केले आहे.

संघाचे एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, "गेल्या काही महिन्यांत पशुखाद्याच्या दरात प्रचंड वाढ झाली आहे. शेतकरी दुधाचे उत्पादन करताना खर्च वाचवू शकत नाहीत. त्यामुळे त्यांना न्याय्य दर मिळणे आवश्यक आहे. ही दरवाढ अत्यंत आवश्यक होती."

महाराष्ट्र दूध वितरक सेनेचे कार्याध्यक्ष राम कदम यांनी या दरवाढीवर प्रतिक्रिया देताना सांगितले की, "भेसळ रोखल्याने निर्माण झालेल्या तुटवड्याचा गैरफायदा घेत खाजगी डेअरींची मनमानी सुरू झाली आहे. आरे किंवा महानंदासारख्या सरकारी डेअरी पूर्ण क्षमतेने सुरू असत्या तर ही मनमानी झाली नसती."

ते पुढे म्हणाले, "सरकारी दुग्ध संघांनी आपली उत्पादन क्षमता वाढवली पाहिजे. तसेच, दरवाढीच्या निर्णयाबाबत पारदर्शकता हवी. ग्राहकांच्या हिताचा विचार न करता केवळ उत्पादकांच्या मागणीवर दरवाढ करणे योग्य नाही."

मुंबईतील नागरिकांनी या दरवाढीवर नाराजी व्यक्त केली आहे.

सुनीता पाटील (विक्रोळी): "दररोजच्या वापराच्या वस्तूंचे दर वाढतच आहेत. दूध ही अत्यंत गरजेची वस्तू आहे. दरवाढीमुळे आमच्या घरगुती बजेटवर मोठा फटका बसणार आहे. सणासुदीच्या काळात तर आमची अडचण आणखी वाढणार आहे."

संजय मोरे (ठाणे): "दूधाचे दर वर्षातून दोन-तीन वेळा वाढतात. पण उत्पादन खर्च किती वाढला, याची पारदर्शकता नसते. शेतकऱ्यांनाही न्याय मिळायला हवा, पण ग्राहकांचीही अडचण होतेय."

मुंबईतील दूध दर हे इतर महानगरांच्या तुलनेत अधिक आहेत.

मुंबई: 102 रुपये प्रतिलिटर (घाऊक)

पुणे: सुमारे 90-95 रुपये प्रतिलिटर

नागपूर: सुमारे 85-90 रुपये प्रतिलिटर

दिल्ली: सुमारे 80-85 रुपये प्रतिलिटर

चेन्नई: सुमारे 85-90 रुपये प्रतिलिटर

मुंबईतील दूध सर्वात महाग असल्याचे यावरून स्पष्ट होते.

दुग्ध व्यवसाय तज्ज्ञांच्या मते, येत्या काही महिन्यांत पुन्हा दरवाढ होण्याची शक्यता आहे.

 पशुखाद्याचे दर सातत्याने वाढत आहेत.

 हंगामी बदलांमुळे उत्पादनावर परिणाम होतो.

 इंधनाच्या किमती अस्थिर आहेत.

 सणासुदीच्या काळात मागणी वाढणार आहे.

यामुळे आणखी दरवाढ होऊ शकते, असे संकेत आहेत.

दुसरीकडे, दुग्ध शेतकरी मात्र दरवाढीचे स्वागत करत आहेत.

एकनाथ गायकवाड (जिल्हा पुणे): "पशुखाद्याचे दर दुप्पट झाले आहेत. आम्हाला दुधाचा न्याय्य दर न मिळाल्यास आमचा व्यवसाय टिकणे कठीण होते. ही दरवाढ आमच्यासाठी फायदेशीर आहे."

बाळासाहेब पवार (जिल्हा कोल्हापूर): "आम्ही रोज जनावरांसाठी 1,500 ते 2,000 रुपये खर्च करतो. जर दुधाचे दर वाढले नाहीत तर आम्हाला कसे चालेल? दरवाढ अत्यंत आवश्यक होती."

महाराष्ट्र सरकारनेही या दरवाढीबाबत निवेदन दिले आहे.

खाद्य व नागरी पुरवठा मंत्री यांनी सांगितले, "दुधाच्या किमती बाजारपेठेद्वारे निश्चित होतात. सरकार थेट हस्तक्षेप करू शकत नाही. मात्र, ग्राहकांच्या हिताचा विचार करून आवश्यक ती पावले उचलली जातील."

तसेच, सरकारी दुग्ध संघांना उत्पादन वाढवण्याच्या सूचना दिल्याचीही माहिती आहे.

सणासुदीच्या काळात दुधाच्या दरवाढीमुळे अनेक गोष्टींवर परिणाम होणार आहे:

मिठाईच्या किमती 10-15 टक्क्यांनी वाढू शकतात.

खव्याचे दर प्रतिकिलो 600-700 रुपयांवर जाऊ शकतात.

तुपाचे दरही प्रतिलिटर 800-1,000 रुपयांपर्यंत वाढण्याची शक्यता आहे.

दही, लस्सी, पनीर यांच्या किमतीही वाढणार आहेत.

यामुळे सणासुदीच्या खर्चात 15-20 टक्क्यांची वाढ होण्याची शक्यता आहे.

ग्राहक संघटनांनी या दरवाढीवर आक्षेप घेतला आहे.

ग्राहक संघटनेचे अध्यक्ष माधवराव भालेकर: "दरवाढीची कारणे पारदर्शक नाहीत. सरकारने याची चौकशी करावी. तसेच, आवश्यक त्या उपाययोजना कराव्यात."

त्यांनी सरकारी दुग्ध संघांची क्षमता वाढवण्याची आणि दरवाढीवर नियंत्रण ठेवण्याची मागणी केली आहे.

दुग्ध व्यवसाय तज्ज्ञ डॉ. अनिल कुंभार म्हणाले, "जागतिक स्तरावर दूध उत्पादनाचा खर्च वाढत आहे. भारतातही तोच ट्रेंड आहे. शेतकऱ्यांना न्याय्य दर देणे आवश्यक आहे, पण ते ग्राहकांनाही परवडण्यासारखे हवे. त्यासाठी सरकारने सबसिडीचा विचार केला पाहिजे."

मुंबईत सुट्या दुधाच्या दरात 9 रुपयांची वाढ ही नागरिकांसाठी एक मोठी बातमी आहे. सणासुदीच्या काळात ही दरवाढ झाल्याने घरगुती बजेटवर मोठा ताण येणार आहे. किरकोळ बाजारात दूध 105-110 रुपये प्रतिलिटर मिळू शकते.

दुसरीकडे, पशुखाद्याचे वाढते दर, वाहतूक खर्च आणि शेतकऱ्यांच्या मागणीमुळे ही दरवाढ आवश्यक असल्याचेही सांगितले जात आहे. सरकारने शेतकरी आणि ग्राहक या दोन्ही गटांच्या हिताचा विचार करत उचित निर्णय घेणे आवश्यक आहे.

सुट्या दुधाच्या दरात 9 रुपयांची वाढ

नवा घाऊक दर: 102 रुपये प्रतिलिट

1 सप्टेंबर 2026 पासून अंमल

28 फेब्रुवारी 2027 पर्यंत नवे दर लागू

पशुखाद्याच्या दरात 25 टक्के वाढ

पॅकेटबंद दुधावर थेट परिणाम नाही

मिठाई, खवा, तूप सर्वच महागणार

सणासुदीचा खर्च वाढण्याची शक्यता