गोरे बंधूंमध्ये राजकीय संघर्षाची नवी ठिणगी? माण-खटावच्या राजकारणावर परिणामाची शक्यता

पावसाअभावी सोयाबीन वाळून गेल्याने संकटात शेतकरी; नुकसानग्रस्तांना तातडीने मदत करावी - शेतकरी संघटनांची मागणी

क्रांती न्यूज (प्रतिनिधी) -  किरण देशमुख

परभणी - सध्या राज्यातील शेतकरी (Farmers) मोठ्या संकटात सापडले आहेत. कारण पावसानं दडी मारल्यामुळं खरीपाची पिकं (Kharif crops) धोक्यात आली आहेत. तर काही ठिकाणी खरीपाची पिके करपली आहेत. अशीच स्थिती परभणी (Parbhani) जिल्ह्यात देखील आहे. परभणी जिल्ह्यातील एका शेतकऱ्याने 10 एकर सोयाबीनवर (soybean) नांगर फिरवला आहे. पावसाअभावी सोयाबीन वाळून गेल्याने शेतकऱ्याने हा निर्णय घेतलाय. परभणीच्या मानवत तालुक्यातील रामपुरी बुद्रुक येथे हा प्रकार घडला आहे.

परभणी जिल्ह्यात पावसाने पुन्हा एकदा शेतकऱ्यांची चिंता वाढवली आहे. पावसाने मोठा खंड दिल्याने ऐन शेंगा भरण्याच्या अवस्थेत असलेले सोयाबीन पीक वाळून चालले आहे. त्यामुळं उत्पादनाची आशा मावळलेल्या एका शेतकऱ्याने तब्बल 10 एकर क्षेत्रावरील सोयाबीन पिकावर नांगर फिरवला आहे.

शेतकरी मंगलबाई हिक्के यांनी घेतला निराशाजनक निर्णय

परभणीच्या मानवत तालुक्यातील रामपुरी बुद्रुक येथील हा प्रकार समोर आला आहे. शेतकरी मंगलबाई दत्तराव हिक्के यांनी मोठ्या मेहनतीने आणि खर्च करून आपल्या शेतात सोयाबीनची लागवड केली होती. मात्र पीक वाढीच्या आणि शेंगा भरण्याच्या महत्त्वाच्या टप्प्यावर पावसाने दडी मारली.

पिकाची अवस्था

 लागवड केल्यानंतर शेंगा भरण्याचा काळ

ओलाव्याची सर्वाधिक गरज

पावसाअभावी माती कोरडी

सोयाबीन वाळू लागले

शेतकऱ्याची आर्थिक हानी

परिणामी पिकाला आवश्यक ओलावा मिळाला नाही आणि सोयाबीन वाळू लागले. पिकाची अवस्था दिवसेंदिवस खराब होत असल्याने शेतकऱ्यासमोर मोठा आर्थिक प्रश्न निर्माण झाला आहे. पीक वाचण्याची शक्यता कमी झाल्याने अखेर नाईलाजाने त्याने 10 एकर सोयाबीनवर नांगर फिरवण्याचा निर्णय घेतला आहे.

एका बाजूला लागवडीसाठी झालेला खर्च आणि दुसऱ्या बाजूला हातातोंडाशी आलेले पीक वाया गेल्याने शेतकऱ्याचे मोठे आर्थिक नुकसान झाले आहे.

लागवडीचा खर्च

 बियाणे खरेदी

 खतांचा खर्च

 कीटकनाशके

 मजुरी

 सिंचनाचा खर्च

या सर्व गोष्टींवर केलेला खर्च हातातोंडाशी आलेले पीक वाया गेल्याने शेतकऱ्याच्या खिशाला मोठा धक्का बसला आहे.

शेतकऱ्याची मानसिक अवस्था

पीक वाया गेल्याने शेतकरी मानसिकदृष्ट्या कोलमडला आहे. त्याने मोठ्या मेहनतीने केलेली लागवड आणि त्यावर केलेला खर्च या सगळ्याचा विचार करून त्याची अवस्था हृदयद्रावक झाली आहे.

पावसाअभावी केवळ एका शेतकऱ्याचीच नव्हे, तर परिसरातील अनेक शेतकऱ्यांची सोयाबीन पिके धोक्यात आली आहेत. ऐन उत्पादनाच्या काळात पावसाने साथ सोडल्याने शेतकऱ्यांच्या डोळ्यासमोर उभे पीक उद्ध्वस्त झाले आहे.

प्रभावित क्षेत्र

 मानवत तालुका

परभणी जिल्हा

औरंगाबाद विभाग

 मराठवाड्यातील इतर जिल्हे

प्रभावित पिके

सोयाबीन

कापूस

तूर

ज्वारी

बाजरी

नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना शासनाने तातडीने मदत आणि नुकसानभरपाई द्यावी, अशी मागणी होत आहे.

शेतकरी संघटनांची मागणी

तात्काळ पाहणी: नुकसानग्रस्त भागाची पाहणी करावी

नुकसानभरपाई: शेतकऱ्यांना त्वरित भरपाई द्यावी

कर्जमाफी: शेतकऱ्यांच्या कर्जाची माफी करावी

बियाणे आणि खते: पुढील हंगामासाठी मोफत बियाणे आणि खते द्यावीत

आमदार-खासदारांची भूमिका

स्थानिक आमदार आणि खासदारांनी या विषयाची दखल घेत शासनाकडे पाठपुरावा करावा, अशी मागणी शेतकऱ्यांनी केली आहे.

दरम्यान, पावसाळा सुरु होऊन तीन महिन्यांचा कालावधी होत आला आहे. तरीदेखील राज्याच्या अनेक भागात पाऊस नसल्याचं चित्र पाहायला मिळत आहे. त्यामुळं शेतकरी मोठ्या चिंतेत आहेत.

पावसाची आकडेवारी

 जून ते ऑगस्ट या काळात अपेक्षेपेक्षा कमी पाऊस

मराठवाड्यातील अनेक तालुक्यांमध्ये कमी पाऊस

काही ठिकाणी दुष्काळाची स्थिती

धरणांची पाणी पातळी

मराठवाड्यातील धरणांची पाणी पातळीही घटली आहे. यामुळे पिण्याच्या पाण्याची समस्या निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

पावसाअभावी शेतकऱ्यांसह जनावरांच्याही चाऱ्याचा प्रश्न निर्माण झाला आहे. अनेक ठिकाणी जनावरांच्या पाण्याचा चाऱ्याचा प्रश्न देखील निर्माण झाला आहे.

पशुपालकांची अडचण

 चाऱ्याची टंचाई

 पाण्याची समस्या

 जनावरांचा आजारपण

 दुधाचे उत्पादन कमी होणे

उपाययोजना

 शासनाने तात्काळ चारा वितरण करावे

 पाणी टँकरची व्यवस्था करावी

जनावरांच्या आरोग्य तपासणी शिबिरे आयोजित करावीत

पीक वाया गेल्याने शेतकऱ्यांसमोर कर्जाचा मोठा डोंगर उभा राहिला आहे. अनेक शेतकरी कर्जाच्या ओझ्याखाली दडपले गेले आहेत. अशा स्थितीत आत्महत्येच्या घटना घडण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

शेतकऱ्यांमध्ये नैराश्य

 कर्ज फेडण्यास असमर्थ

शेती व्यवसायातून होणारा तोटा

मानसिक तणाव

निराशा

उपाययोजना

शेतकऱ्यांना मानसिक समुपदेशन

कर्जमाफी योजना

 शेती विमा योजना

पर्यायी व्यवसाय

शेतकऱ्यांनी शेती विमा काढला असला तरी विमा कंपन्या नुकसानीची भरपाई देण्यास टाळाटाळ करतात. त्यामुळे शेतकऱ्यांना विम्याचा लाभ मिळत नाही.

विमा कंपन्यांची भूमिका

नुकसानीचे गांभीर्य कमी दाखवणे

 पैसे देण्यास विलंब

 अटी-शर्तींचा दाखला

शेतकऱ्यांची मागणी

 विमा प्रक्रिया सरळ करावी

 त्वरित नुकसानभरपाई द्यावी

 विमा कंपन्यांवर नियंत्रण ठेवावे

राज्य सरकारने या गंभीर स्थितीची दखल घेणे आवश्यक आहे. शेतकऱ्यांच्या पिकांचे नुकसान झाल्यास त्यांना तात्काळ मदत करावी.

मुख्यमंत्र्यांच्या सूचना

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी नुकसानग्रस्त भागाची पाहणी करण्याचे निर्देश जिल्हाधिकाऱ्यांना दिले आहेत. त्यांनी नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना मदत करण्याचे आश्वासन दिले आहे.

केंद्र सरकारकडे मदतीची मागणी

राज्य सरकारने केंद्र सरकारकडे नुकसान भरपाईसाठी निधीची मागणी केली आहे. केंद्र सरकारने त्वरित निधी देण्याची मागणी शेतकरी संघटनांनी केली आहे.

पावसाने दडी मारल्याने मराठवाड्यात दुष्काळी स्थिती निर्माण होण्याची शक्यता आहे. २०१६ साली मराठवाड्यात भीषण दुष्काळ पडला होता. त्याची आठवण शेतकऱ्यांना आता होत आहे.

दुष्काळाची लक्षणे

 पावसाची कमतरता

 पाण्याची टंचाई

 पिकांची हानी

 जनावरांचा चारा संकट

दुष्काळ व्यवस्थापन

शासनाने दुष्काळ व्यवस्थापनाची योजना आखणे आवश्यक आहे. पाणी टंचाई दूर करण्यासाठी उपाययोजना करणे गरजेचे आहे.

शेतकरी हा देशाचा अन्नदाता आहे. त्याला न्याय देण्याची जबाबदारी सरकारची आहे. पीक वाया गेल्याने शेतकऱ्यांची अवस्था दयनीय झाली आहे.

शेतकऱ्यांच्या समस्या

 कर्जाचे ओझे

 पावसाची अनिश्चितता

भावातील चढउतार

उत्पादन खर्चात वाढ

उपाययोजना

 शेतीला प्रोत्साहन देणारी धोरणे

कर्जमाफी

हमीभाव वाढवणे

शेती विमा योजना सुधारणे

शेती हा पावसावर अवलंबून असल्याने शेतकऱ्यांनी पर्यायी व्यवसायाचा विचार करण्याची वेळ आली आहे.

पर्यायी व्यवसाय

 फळबागायती

पशुपालन

कुक्कुटपालन

 मत्स्यपालन

शेतीपूरक व्यवसाय

शासनाची मदत

 प्रशिक्षण योजना

अनुदान

बाजारपेठेची सोय

कृषी तज्ज्ञ डॉ. प्रकाश आठवले म्हणाले, "मराठवाड्यात पावसाची अनिश्चितता कायम आहे. शेतकऱ्यांनी पाण्याची बचत करणारी शेती करावी. ठिबक सिंचन, नैसर्गिक शेती आणि जलसंधारणावर भर द्यावा."

परभणीत 10 एकर सोयाबीनवर नांगर फिरवला

पावसाअभावी सोयाबीन वाळून गेले

शेतकरी मंगलबाई हिक्के यांची 10 एकर सोयाबीन पिके वाया गेली

हातातोंडाशी आलेला घास गेला वाया

शासनाकडे तात्काळ मदत आणि नुकसानभरपाईची मागणी

जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्न निर्माण

दुष्काळी स्थिती निर्माण होण्याची शक्यता

शेतकऱ्यांमध्ये नैराश्य