अंगावर खाकी, खांद्यावर स्टार अन् दाखवत होती रुबाब; पुण्यात तोतया ‘लेडी सिंघम’चा पर्दाफाश, नेमकं काय घडलं?

 

सिंदेवाही तालुक्यातील गुंजेवाही जंगलात तेंदूपत्ता तोडताना वाघिणीने केला हल्ला; ४७ अंश सेल्सिअस उष्णतेमुळे वाघाच्या मानसिकतेवर परिणाम; काँग्रेस नेते म्हणाले – ‘प्रशासकीय अनास्थेचा घात’

क्रांती न्यूज (प्रतिनिधी) -  किरण देशमुख

ठळक मुद्दे:

 चंद्रपूर जिल्ह्यात वाघिणीच्या हल्ल्यात चार महिलांचा जागीच मृत्यू

 तेंदूपत्ता तोडण्यासाठी गेलेल्या 13 महिलांवर एकाचवेळी हल्ला

 ब्रह्मपुरी परिसरात तापमान 47 अंश सेल्सिअस; वाघाला पाण्याची कमतरता

 वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते – वाढत्या उष्णतेमुळे वाघ चिडचिडा झाला असावा

 विजय वडेट्टीवार यांची सरकारवर टीका – ‘कष्टकऱ्यांच्या जिवाची किंमत शून्य’

 घटनास्थळी वन विभाग आणि पोलिसांचा तपास सुरू

वृत्त सुरुवात :

चंद्रपूर जिल्ह्यात एक अत्यंत दुर्दैवी आणि असामान्य घटना घडली आहे. सिंदेवाही तालुक्यातील गुंजेवाही-पवनपार परिसरात तेंदूपत्ता तोडण्यासाठी गेलेल्या १३ महिलांवर एकाचवेळी वाघिणीने हल्ला केला. या भीषण हल्ल्यात चार महिलांचा जागीच मृत्यू झाला, तर इतर महिला मोठ्या प्रयासाने बचावल्या. महाराष्ट्रात वाघाच्या एकाच हल्ल्यात एवढ्या मोठ्या प्रमाणात बळी जाण्याची ही कदाचित पहिलीच घटना आहे. या दुर्घटनेमुळे परिसरात भीतीचे वातावरण पसरले असून, वाघाने इतका उग्र स्वभाव का दाखवला, याची चर्चा सर्वत्र सुरू झाली आहे. वाढते तापमान, पाण्याची कमतरता आणि वन्यजीवांच्या मानसिकतेवर होणारे परिणाम याकडे या घटनेने गंभीरपणे लक्ष वेधले आहे. दरम्यान, काँग्रेस नेते विजय वडेट्टीवार यांनी सरकार आणि वन विभागाच्या अनास्थेवर निशाणा साधला आहे.

तपशील :

केस नंबर १: नेमकं काय घडलं?

चंद्रपूर जिल्ह्यातील सिंदेवाही तालुक्यातील गुंजेवाही गावातील १३ महिला शुक्रवारी (दि. २२ मे) तेंदूपत्ता तोडण्यासाठी जंगलात गेल्या होत्या. खैरीचक परिसरातील जंगलात त्या तेंदूपत्ता गोळा करत असताना दबा धरून बसलेल्या एका वाघिणीने अचानक त्यांच्यावर हल्ला चढवला. वाघिणीचा हल्ला इतका अचानक आणि भीषण होता की महिलांना दाहक काही करता आले नाही. या हल्ल्यात कविता दादाजी मोहुर्ले (वय ४५), अनिता दादाजी मोहुर्ले (वय ४६), संगीता संतोष चौधरी (वय ४०) आणि सुनीता कौशिक मोहुर्ले (वय ३५) या चार महिलांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला. या सर्व महिला गुंजेवाही गावातील भट्टी मोहल्ला, वॉर्ड क्रमांक १ मधील रहिवासी होत्या.

इतर महिला कसाबसा जीव घेऊन पळाल्या. घटनेची माहिती मिळताच वन विभागाचे अधिकारी आणि पोलीस घटनास्थळी दाखल झाले. शवविच्छेदनानंतर चारही महिलांचे मृतदेह कुटुंबीयांच्या स्वाधीन करण्यात आले. या घटनेमुळे सिंदेवाही परिसरात एकच खळबळ उडाली आहे.

वाढत्या उष्णतेचा फटका – वाघही चिडचिडा

या दुर्दैवी घटनेने एक महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित केला आहे – वाघ इतका आक्रमक का झाला? वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, यामागे चंद्रपूर जिल्ह्यात वाढलेले प्रचंड तापमान हे एक प्रमुख कारण असू शकते. ब्रह्मपुरी परिसरात तापमान ४७ अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचले आहे. अशा उष्णतेमुळे वाघांना भयंकर त्रास होतो. वाघ हे प्राणी स्वतःचे शरीराचे तापमान नियंत्रित करण्यासाठी पाण्याचा आधार घेतात. या भागात पाण्याची कमतरता असल्याने वाघाला शरीर थंड ठेवण्यासाठी पाणी मिळाले नसेल, तर त्यावर मानसिक ताण येऊन तो चिडचिडा होऊ शकतो. अशा मानसिक अवस्थेत तो स्वतःला मिळालेल्या कोणत्याही हालचालीला धोका समजून आक्रमक होतो.

वाईल्ड लाईफ तज्ज्ञ उदयान पाटील म्हणतात, “वाघांना उन्हाचा प्रचंड त्रास होतो. साधारणपणे ते दिवसभर पाण्यात अर्धवट बुडून राहतात. पण जर पाणी उपलब्ध नसेल तर त्यांच्यावर मानसिक ताण येतो. या तणावात तेंदूपत्ता तोडणाऱ्या महिला वाघाच्या टप्प्यात आल्या असाव्या. केवळ वन्यजीवांचाच नव्हे, तर या घटनेतून उन्हाचा मानवासह सर्व सजीवांच्या मानसिक आरोग्यावर होणाऱ्या परिणामांचा अभ्यास व्हायला हवा.”

चार बळी – राज्यातील पहिलीच अशी घटना?

वाघाच्या एकाच हल्ल्यात एकाचवेळी चार व्यक्ती मृत्यूमुखी पडण्याची ही घटना चंद्रपूर जिल्ह्यासाठीच नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी अभूतपूर्व आहे. वाघ-मानव संघर्षाच्या घटना राज्यात वारंवार घडत असल्या तरी एकाच हल्ल्यात इतक्या मोठ्या प्रमाणात बळी जाण्याचा हा कदाचित पहिलाच प्रकार आहे. वन्यजीव तज्ज्ञांनाही याबाबत आश्चर्याचा धक्का बसला आहे. या घटनेने वनविभाग आणि प्रशासनाची झोप उडाली आहे. वाघ कोणत्या परिस्थितीत एवढा क्रूर होतो, याचा सखोल अभ्यास होणे आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांनी सांगितले.

विजय वडेट्टीवार यांची प्रशासनावर टीका – ‘कुंभकर्णासारखे झोपेत’

या घटनेची दखल घेत काँग्रेस नेते विजय वडेट्टीवार यांनी सरकारवर तीव्र टीका केली आहे. ते म्हणाले, “चंद्रपूर जिल्ह्यातील सिंदेवाही तालुक्यातील गुंजेवाही जंगलात तेंदूपत्ता गोळा करण्यासाठी गेलेल्या चार निष्पाप भगिनींचा वाघिणीच्या हल्ल्यात झालेला मृत्यू ही निव्वळ दुर्घटना नाही, तर तो प्रशासकीय अनास्थेने केलेला घात आहे! हे सरकार नक्की झोपलंय कुठे?”

वडेट्टीवार पुढे म्हणाले, “ग्रामीण भागातील गरीब, कष्टकरी जनता पोटाची खळगी भरण्यासाठी जंगलात जाते. त्यांना सुरक्षा देणे हे वन विभागाचे आणि सरकारचे कर्तव्य नाही का? वाघ-मानव संघर्ष काही आज नवीन नाही. रोज कुठे ना कुठे हल्ले होत आहेत, निष्पाप गरिबांचे बळी जात आहेत, पण सरकार आणि वन विभाग अजूनही कुंभकर्णासारखे झोपेत आहे. जंगलावर अवलंबून असणाऱ्या नागरिकांच्या सुरक्षेसाठी वन विभागाने कोणती ठोस पावले उचलली? ॲक्शन प्लॅन कुठे आहे? वन विभाग पूर्णपणे अपयशी ठरला आहे.”

‘अधिकारी फक्त बैठका मारणार?’

आपल्या टीकेत वडेट्टीवार यांनी प्रशासनाच्या जमीनदोस्ती नसलेल्या वृत्तीवरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले. ते म्हणाले, “अधिकारी फक्त वातानुकूलित केबिनमध्ये बसून बैठका मारणार की प्रत्यक्ष जमिनीवर उतरून काही काम करणार? कष्टकऱ्यांच्या जिवाची किंमत शून्य का? जर एखादा वाघ मारला गेला तर लगेच चौकशी समित्या बसतात, पण एकाच वेळी ४ गरीब महिलांचे बळी जातात तेव्हा प्रशासन एवढं सुस्त कसं राहू शकतं? ग्रामीण भागातील जनतेने स्वतःचा जीव मुठीत धरून किती दिवस जगायचं? सरकारने आमच्या संयमाचा अंत पाहू नये.”

वडेट्टीवार यांच्या या विधानाने राजकीय वर्तुळात खळबळ उडाली असून, त्यांनी मृत महिलांच्या कुटुंबियांना भेटून आश्वासन दिले आहे.

वनविभागाकडून काय कारवाई?

घटनेची माहिती मिळताच वनविभागाने घटनास्थळी पंचनामा करून शवविच्छेदनाची प्रक्रिया पूर्ण केली. क्षेत्रातील नागरिकांनी जंगलात जाताना सतर्क राहावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे. तसेच, परिसरातील वाघाच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी वनविभागाने अतिरिक्त पथके तैनात केली आहेत. काही ठिकाणी कॅमेरे लावण्यात आले असून, या वाघिणीचा शोध सुरू आहे. वनविभागाच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी घटनास्थळी जाऊन पाहणी केली. पीडित कुटुंबीयांना योग्य ती नुकसानभरपाई देण्याचे आश्वासन देण्यात आले आहे.

तेंदूपत्ता संकलन – भाग्याची खेळी?

ग्रामीण भागातील महिलांच्या उत्पन्नाचा हा एक महत्त्वाचा स्रोत आहे. तेंदूपत्ता तोडण्यासाठी महिलांना जंगलात जावे लागते. मात्र वाघांच्या वाढत्या हल्ल्यांमुळे हे काम आता अत्यंत धोक्याचे बनले आहे. वनविभागाने सुरक्षिततेचा आराखडा तयार करावा, अशी मागणी होत आहे. नागरिकांच्या पथकाने एकत्रितपणे जंगलात जावे, आवश्यक तेथे वनविभागाचे कर्मचारी मदत करावे, असे सूचवले जात आहे.

तज्ज्ञांचा इशारा – वाढती उष्णता, वाढणार संघर्ष

वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, तापमानात होणारी सातत्यपूर्ण वाढ ही वाघ-मानव संघर्षाला कारणीभूत ठरत आहे. जंगले सुकत आहेत, पाण्याचे स्रोत आटत आहेत. यामुळे वन्यजीव आपला तहान भागवण्यासाठी मानवी वस्तीकडे वळत आहेत. अशा वेळी प्रशासनाने पाण्याचे कृत्रिम स्रोत निर्माण करणे, जंगलात पाणवठे विकसित करणे आणि नागरिकांच्या शिक्षणावर भर देणे गरजेचे आहे. तसे न केल्यास येणाऱ्या काळात अशा घटना आणखी वाढतील, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे

चंद्रपूर जिल्ह्यातील वाघाच्या हल्ल्यात चार महिलांचे बळी जाणे ही अतिशय दुःखद घटना आहे. ही घटना केवळ एकट्या वन्यजीव हल्ल्याची नसून, ती वाढत्या तापमान, बदलते हवामान, वन्यजीवांच्या मानसिक आरोग्यावर होणारे परिणाम आणि प्रशासकीय अनास्था या सगळ्यांची मिळून बनलेली कहाणी आहे. कविता, अनिता, संगीता आणि सुनीता या चारही महिला आपला उदरनिर्वाह करण्यासाठी जंगलात गेल्या होत्या; मात्र दुर्दैवाने परत घरी येण्याऐवजी त्या वाघिणीच्या भक्ष्यस्थानी ठरल्या. सरकारने वनविभागाला बळकट करावे, पाण्याचे नियोजन व्हावे आणि नागरिकांच्या सुरक्षेसाठी ठोस आराखडा तयार करावा. अन्यथा, ग्रामीण भागातील कष्टकऱ्यांचे असे बळी जात राहतील. वडेट्टीवारांनी उपस्थित केलेले प्रश्न हे केवळ राजकीय टीकेपुरते मर्यादित न राहता, ते जिव्हारी लागणारे आहेत. प्रशासनाने आता कुंभकर्णाची झोप सोडून जागे व्हावे, अशी अपेक्षा आहे.