केईएम रुग्णालय नामांतरावरून राजकीय आक्रमण; ठाकरे गटाचा आमदार भडकला – ‘मुंबई तर लोढाची झाली, मराठीजनांनो जागे व्हा!’

मंगलप्रभात लोढा यांच्या ‘कौशल्य श्रेष्ठ एकलव्य’ नावाच्या प्रस्तावाला शिवसेनेचा तीव्र विरोध; आज केईएम अधिष्ठात्यांच्या कार्यालयाबाहेर निदर्शने, नार्वेकरांचा फडणवीस यांना सवाल

क्रांती न्यूज (प्रतिनिधी) - सचिन मेनकुदळे मुंबई : मुंबईतील ऐतिहासिक वैद्यकीय वारसा असलेल्या केईएम (किंग एडवर्ड मेमोरियल) रुग्णालयाच्या नामांतराच्या प्रस्तावाने राज्याच्या राजकारणात नवा आगडोंब उसळला आहे. राज्याच्या पर्यटन व पर्यावरण मंत्री मंगलप्रभात लोढा यांनी केईएमचे नामांतर ‘कौशल्य श्रेष्ठ एकलव्य स्मारक रुग्णालय’ करण्याचा प्रस्ताव मुंबई महानगरपालिकेला पाठविल्यानंतर शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) गटाने हाती जबरदस्त पुढाकार घेतला आहे. या वादात आता रस्त्यावरच्या लढाईची हाकही देण्यात आली आहे.

आज केईएम येथे निदर्शने, अधिष्ठात्यांच्या ऑफिसबाहेर हजेरी लावण्याचे आवाहन

शिवसेना (उबाठा) शिवडी विधानसभेचे आमदार अजय चौधरी यांनी रविवारी उशिरा समाजमाध्यमावर संतापाची पखरण केली. त्यांनी मराठी माणसांना थेट उद्देशून लिहिले, “मराठी मनानो मराठी जनानो, गप गार थंड बसा... तुमची मुंबई तुमच्या हाती राहिली आहे का? ती तर लोढाची झाली आहे.” चौधरी यांनी या नामांतराच्या निषेधार्थ आज, सोमवार २७ एप्रिल रोजी सकाळी ११ वाजता केईएम रुग्णालयाच्या अधिष्ठात्यांच्या (डीन) केबिनबाहेर निदर्शने करण्याचे आवाहन केले आहे. “नाहीतर मुंबईचे लोढा मॅन्शन झालेच समजा,” असा इशाराही त्यांनी दिला आहे.

चौधरी यांच्या या भूमिकेने एकीकडे ठाकरे गटाच्या कार्यकर्त्यांत जोरदार उत्साह संचारला आहे. तर दुसरीकडे मंत्री लोढा यांनी मात्र हा प्रस्ताव फक्त विचारार्थ असल्याचे स्पष्ट केले आहे. लोढा यांच्या मते, ब्रिटीशकालीन ‘किंग एडवर्ड मेमोरियल’ नाव बदलून भारतीय संस्कृतीशी सुसंगत नाव दिले पाहिजे. त्यांनी सुचविलेल्या नवीन नावातूनही ‘केईएम’ हेच संक्षिप्त रूप कायम राहील, याकडेही त्यांनी लक्ष वेधले आहे.

 नामांतराचा प्रस्ताव आरोग्य समितीने मंजूर केल्याचे संकेत

मिळालेल्या माहितीनुसार, मंगलप्रभात लोढा यांनी पालिकेच्या आरोग्य समितीला जो प्रस्ताव पाठविला आहे, त्याला समितीच्या बैठकीत प्राथमिक मंजुरी देण्यात आली आहे. या निर्णयाने शिवसेना आणि काँग्रेससह अन्य विरोधी पक्षांना संताप आला आहे. इतिहासप्रेमी आणि वैद्यकीय तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, केईएम ही केवळ एक वैद्यकीय संस्था नसून ती अनेक पिढ्यांच्या आठवणींचा भाग आहे. १९२६ मध्ये स्थापन झालेल्या या रुग्णालयाने कोट्यवधी रुग्णांवर उपचार केले आहेत आणि हजारो वैद्यकीय विद्यार्थ्यांना घडविले आहे.

मिलिंद नार्वेकर यांचा फडणवीस यांना सवाल : इतर ऐतिहासिक वास्तूंची नावेही बदलणार का?

या प्रकरणी केवळ अजय चौधरीच नव्हे, तर ठाकरे गटाचे प्रवक्ते तथा आमदार मिलिंद नार्वेकर यांनीही आक्रमक भूमिका घेतली आहे. त्यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या निदर्शने थेट प्रश्न उपस्थित केला. नार्वेकर म्हणाले, “केईएम रुग्णालयाचे नाव तुम्ही बदलत असाल, तर विक्टोरिया टर्मिनस, गेटवे ऑफ इंडिया, फ्लोरा फाउंटन या ऐतिहासिक वास्तूंची नावे बदलणार का? उत्तर द्या.” याशिवाय, “ज्या लोढा यांनी स्वतःची केईएममध्ये लॉन्ड्रीही नाही केली, ते नामांतराची भाषा करत आहेत,” असा बोचरा टोलाही नार्वेकर यांनी लगावला.

नार्वेकर पुढे म्हणाले, “मुंबईकरांनी हा अपमान मान्य करू नये. हा केवळ नामांतराचा नसून मुंबईच्या सांस्कृतिक ओळखीवर प्रश्नचिन्ह उभे करणारा हल्ला आहे. मुख्यमंत्र्यांनी त्वरित हस्तक्षेप करून हा प्रस्ताला रद्द करण्याच्या सूचना पालिकेला द्याव्यात.”

‘मार्ड’ संघटनेचाही विरोध : डॉक्टरांना न विचारता परस्पर निर्णय चुकीचा

राजकीय पक्षांबरोबरच आता वैद्यकीय क्षेत्रातही नामांतराला कडाडून विरोध होत आहे. केईएम रुग्णालयातील निवासी डॉक्टरांची संघटना ‘मार्ड’ (MARD) ने या निर्णयावर नापसंती व्यक्त केली आहे. ‘मार्ड’च्या पदाधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले की, “केईएम म्हणजे देशभरात ओळखले जाणारे ब्रँड आहे. त्याच्या नावात बदल केल्यास आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही संभ्रम निर्माण होईल. शिवाय, हा केवळ राजकीय पक्षांचा खेळ बनू नये.” डॉक्टरांना विश्वासात न घेता असा निर्णय घेणे चुकीचे असल्याचेही त्यांनी निदर्शनास आणून दिले.

 ऐतिहासिक पार्श्वभूमी : कोण होते हे ‘किंग एडवर्ड’?

केईएम रुग्णालय म्हणजे ‘किंग एडवर्ड मेमोरियल हॉस्पिटल’. याची स्थापना ब्रिटीश काळात झाली. ब्रिटनचा राजा एडवर्ड सातवा यांच्या स्मरणार्थ हे नाव देण्यात आले होते. भारत स्वतंत्र झाल्यानंतर अनेक ऐतिहासिक वास्तूंची नावे बदलली गेली, परंतु केईएमने आपले मूळ नाव जपले होते. काही वर्षांपूर्वीही नामांतराचा प्रयत्न झाला होता, मात्र तो यशस्वी झाला नव्हता.

 मंगलप्रभात लोढा यांचे स्पष्टीकरण : ‘संक्षिप्त रूप कायम, हा राजकीय विषय नव्हे’

वाद वाढल्यानंतर मंत्री मंगलप्रभात लोढा यांनीही पत्रकारांशी बोलताना स्पष्टीकरण दिले. ते म्हणाले, “मी कोणत्याही राजकीय दबावाखाली हा प्रस्ताव पुढे आणला नाही. केईएम हे ब्रिटीशांचे नाव आहे. स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतरही हे नाव ठेवणे योग्य नाही. मी सुचविलेले नाव – ‘कौशल्य श्रेष्ठ एकलव्य स्मारक रुग्णालय’ – हे आदिवासी श्रेष्ठ एकलव्याच्या प्रतिभेला मानवंदना देणारे आहे. शिवाय, या नावातूनही केईएम हे संक्षिप्त रूप कायम राहील.”

लोढा यांनी हेही स्पष्ट केले की, हा अद्याप केवळ प्रस्ताव आहे. अंतिम निर्णय शहरवासीयांना विश्वासात घेऊन, सर्वानुमते घेतला जाईल. मात्र, शिवसेनेचे आमदार या आश्वासनावर समाधानी दिसत नाहीत.

राजकीय रिंगण : उबाठा काँग्रेस एकत्र, लोढा यांचा भाजपशी जुळलेला दावा?

या नामांतर प्रस्तावाने महायुतीतील आघाडीतील नात्यांनाही झटका बसला आहे. मंगलप्रभात लोढा यांचा भारतीय जनता पक्षाशी जुळलेला दावा. त्याचवेळी शिवसेना (उबाठा) हा या रिंगणात एकटाच लढत असून काँग्रेसही त्यांना पाठिंबा देत आहे. काँग्रेसचे शहराध्यक्ष भाई जगताप यांनीही नार्वेकर यांना समर्थन देत म्हटले की, “अशा फोकट नावांच्या राजकारणापेक्षा मुंबईतील रस्ते, आरोग्यसेवा आणि दर्जा सुधारण्यावर लक्ष द्या.”

 मुंबईकर काय म्हणतात?

नामांतरावर सोशल मीडियावरही दोन गट पडले आहेत. एका गटाचे म्हणणे आहे की, ब्रिटीशांचे नाव काढून टाकले पाहिजे. दुसरीकडे, अनेक मुंबईकर म्हणतात, “केईएम हा ब्रँड आहे. तो बदलू नये. ते रुग्णालय कोणाच्या नावे वैद्यकीय सेवा देत आहे, यापेक्षा ते कशी सेवा देत आहे, हे महत्त्वाचे.” आज अधिष्ठात्यांच्या कार्यालयाबाहेर होणारे निदर्शन ही केवळ नामांतराची लढाई नसून, ती मुंबईच्या अस्मितेशी जोडली गेलेली लढाई बनेल, असे चित्र आहे.

 पुढचा कल काय?

या वादात मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी अद्याप अधिकृत भूमिका घेतलेली नाही. मात्र, लोढा हे त्यांच्या पक्षातील वरिष्ठ मंत्री आहेत, त्यामुळे या प्रकरणाने महायुतीची कोंडी होण्याची शक्यता आहे. येत्या काळात या पालिका समितीचा अहवाल सध्याचे महापौर आणि सभागृहात मांडला जाईल. तोवर हा वादाचा विषय चिघळत राहील, हे निश्चित. एकीकडे ठाकरे गटाचे ‘निदर्शने’ तर दुसरीकडे पालिकेवरील भाजपसमर्थित नगरसेवकांचा कौल – हे समीकरण आगामी दिवसांत या नामांतराचे aankhdí (भवितव्य) ठरवेल.  

केईएम नामांतर हा केवळ एक ‘प्रस्ताव’ असतानाही त्याने महाराष्ट्राच्या राजकारणात आणि विशेषतः मुंबईच्या राजकीय वर्तूळात आग लावली आहे. शिवसेनेपासून ते डॉक्टरांपर्यंत, कोणी हा ब्रिटीश ठसा नष्ट करण्याचा प्रयत्न म्हणून, तर कोणी भारतीय संस्कृतीचा गौरव म्हणून या प्रस्तावाकडे बघत आहे. मात्र, आज (२७ एप्रिल) केईएमच्या अधिष्ठात्यांच्या कार्यालयाबाहेर पेटू पहाणारा निषेध आणि पुढील राजकीय घडामोडी या ‘नाम’ या दोन अक्षरामागची ऊहापोह नक्कीच नवीन उंचीवर नेतील.