विधान परिषदेसाठी सोलापूरच्या नेत्यांच्या जोर बैठका; राजेंद्र राऊत, राजन पाटील, राम सातपुते यांची चढाओढ, मुख्यमंत्री आणि पालकमंत्र्यांच्या संमतीनेच एकालाच संधी?

 IMD चा अंदाज – अकोला-वर्ध्यात ४५ अंशांपार पारा; दिल्लीत ४४ अंश सेल्सिअसचा थरार; वादळी वारे, विजा आणि गारपिटीने पिकांना मोठा धोका.

नवी दिल्ली / नागपूर : देशातील हवामानाने अचानक थरारक रूप धारण केले आहे. एकीकडे उत्तर, मध्य आणि पूर्व भारतात कडक उन्हाळ्याने जनजीवन विस्कळीत झाले आहे, तर दुसरीकडे विदर्भ, मराठवाडा आणि मध्य प्रदेशात वादळी पाऊस, विजांचा कडकडाट आणि गारपिटीचा इशारा देण्यात आला आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) पुढील ४ ते ५ दिवस अत्यंत चिंताजनक अंदाज वर्तवला आहे. या कालावधीत उत्तर-पश्चिम, मध्य आणि पूर्व भारतात भीषण उष्णतेची लाट (Heatwave) येणार आहे. तर महाराष्ट्रातील विदर्भ आणि मराठवाड्यात गारपिटीसह वादळी वाऱ्यांचा तडाखा बसण्याची शक्यता आहे.

 विदर्भात पारा ४५ अंशांपार; अकोला-वर्धा सर्वात तापदायक

महाराष्ट्रात उन्हाचा कडाका वाढला आहे. विदर्भातील अनेक शहरांत तापमानाने ४० अंश सेल्सिअसचा टप्पा ओलांडला आहे. अकोला आणि वर्धा येथे पारा ४५ अंश सेल्सिअसच्या विक्रमी पातळीवर पोहोचला आहे. यामुळे या भागात जनजीवन ठप्प झाले आहे. दुपारच्या वेळी रस्त्यावर रखरखाट इतका आहे की नागरिक घराबाहेर पडणे टाळत आहेत. साधारणपणे एप्रिलच्या अखेरीस अशी उष्णता जाणवते, मात्र यंदा ती अधिक तीव्र झाली आहे.

हवामान विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, उत्तर भारतात पुढील काही दिवसांत तापमान आणखी ३ ते ४ अंशांनी वाढण्याची शक्यता आहे. दिल्लीत २३ एप्रिलपर्यंत तापमान ४४ अंश सेल्सिअसपर्यंत जाण्याचा अंदाज आहे. सर्वात चिंतेची बाब म्हणजे, दिवसासोबतच रात्रीचे तापमानही जास्त (Warm Night) राहणार आहे. साधारणपणे रात्रीच्या वेळी तापमानात घट होऊन थोडासा दिलासा मिळतो, मात्र यंदा रात्रीही कमाल तापमान सरासरीपेक्षा अधिक राहील. त्यामुळे नागरिकांना २४ तास उष्णतेचा सामना करावा लागण्याची शक्यता आहे.

 एकीकडे उन्हाची लाट, तर दुसरीकडे वादळ-गारपिटीचा इशारा

हवामानातील हा बदल अतिशय विलक्षण आहे. एकीकडे देशातील मोठ्या भागात उष्णतेची लाट असतानाच, दुसरीकडे मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा, विदर्भ, छत्तीसगड आणि मध्य प्रदेशात वादळी पाऊस, विजांचा कडकडाट आणि गारपिटीची शक्यता आहे. हवामान विभागाने या भागांसाठी ‘यलो अलर्ट’ जारी केला आहे.

विशेषतः महाराष्ट्रातील विदर्भ आणि मराठवाड्यात ताशी ३० ते ७० किलोमीटर वेगाने वादळी वारे वाहू शकतात. या वाऱ्यांसोबतच काही ठिकाणी हलक्या स्वरूपाचा पाऊस तर काही ठिकाणी गारपीट होण्याचा इशारा देण्यात आला आहे. मध्य प्रदेश आणि छत्तीसगडमध्येही अशाच प्रकारची स्थिती राहण्याची शक्यता आहे. यामुळे उभ्या पिकांचे, विशेषतः फळबागांचे मोठे नुकसान होऊ शकते. हापूस आंबा, केळी, डाळिंब यांसारखी फळे गारपिटीमुळे गळून पडण्याची शक्यता आहे.

 उष्णता आणि वादळे – शेतीला दुहेरी धोका

हवामानातील या टोकाच्या बदलांचा सर्वाधिक परिणाम शेतीवर होणार आहे. एकीकडे उष्णतेच्या लाटेमुळे जमिनीतील ओलावा वेगाने कमी होत आहे, तर दुसरीकडे वादळे आणि गारपिटीमुळे पिकांचे थेट नुकसान होण्याची शक्यता आहे.

पिकांवर परिणाम : गहू, हरभरा, मोहरी यासारखी रब्बी हंगामातील पिके काढणीसाठी तयार आहेत. अशा वेळी गारपीट झाल्यास शेतकऱ्यांचे लाखोंचे नुकसान होऊ शकते. तसेच कापूस, सोयाबीन यासारख्या खरीप हंगामाच्या तयारीवरही या वातावरणाचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

फळबागा : विदर्भ आणि मराठवाडा हे आंबा, संत्री, डाळिंब या फळांचे प्रमुख उत्पादक क्षेत्र आहे. गारपिटीमुळे फळे गळून पडतात आणि झाडांचेही नुकसान होते. यामुळे शेतकऱ्यांचे उत्पन्न हातून जाऊ शकते.

जनजीवन : वादळी वाऱ्यांमुळे झाडे उन्मळणे, वीज पुरवठा खंडित होणे आणि रस्ते बंद होण्याची शक्यता आहे. तसेच विजांच्या कडकडाटामुळे मानवी जीवितालाही धोका निर्माण होऊ शकतो.

 उत्तर भारतात ‘रेड अलर्ट’; दिल्लीत पारा ४४ वर

उत्तर भारतातील परिस्थिती अत्यंत गंभीर आहे. उत्तर-पश्चिम भारतात (राजस्थान, पंजाब, हरियाणा, दिल्ली) उष्णतेच्या लाटेसाठी ‘रेड अलर्ट’ जारी करण्यात आला आहे. दिल्लीत २३ एप्रिलपर्यंत कमाल तापमान ४४ अंश सेल्सिअसच्या आसपास राहण्याचा अंदाज आहे. दिल्लीतील कमाल तापमानाने गेल्या आठवड्यातच ४० अंशांचा टप्पा ओलांडला होता, आता ते आणखी वाढणार आहे.

पंजाब आणि हरियाणामध्येही कमाल तापमान ४२ ते ४३ अंशांपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. राजस्थानमध्ये तर तापमान ४५ अंशांच्या वर जाऊ शकते. या परिस्थितीत लहान मुले, वृद्ध आणि गर्भवती महिलांनी विशेष काळजी घेणे गरजेचे आहे.

पूर्व भारतातही उष्णतेचा कहर

पूर्व भारतातील राज्येही या उष्णतेच्या लाटेपासून सुटलेली नाहीत. ओडिशा, पश्चिम बंगाल, झारखंड आणि बिहारमध्ये पुढील ३-४ दिवस कमाल तापमान ४० ते ४२ अंशांच्या दरम्यान राहण्याचा अंदाज आहे. या राज्यांमध्ये उन्हाचा तडाखा वाढत असून, पिण्याच्या पाण्याची टंचाई निर्माण होण्याची शक्यता आहे. प्रशासनाने या भागात ‘हीटवेव्ह अलर्ट’ जारी केला आहे.

 हवामान विभागाचा नागरिकांसाठी सल्ला

वाढत्या तापमानामुळे उष्माघात (Heat Stroke), निर्जलीकरण (Dehydration) आणि सनस्ट्रोक सारखे आजार होण्याची शक्यता आहे. हवामान विभागाने नागरिकांसाठी खालील उपाययोजना सुचवल्या आहेत :

उन्हात जाऊ नका : सकाळी ११ ते दुपारी ४ या वेळेत थेट सूर्यप्रकाशात जाणे टाळा. शक्य असेल तर या वेळेत घरातच रहा.

पाण्याचे प्रमाण वाढवा : शरीरात पाण्याचे प्रमाण टिकवून ठेवण्यासाठी वेळोवेळी पाणी प्या. ओआरएस (ORS), ताक, लिंबू पाणी, नारळ पाणी, सरबत यांचे सेवन करा. कॅफिन, अल्कोहोल आणि गोड पेये टाळा.

हलके आणि सैल कपडे : सुती, हलके आणि फिकट रंगाचे कपडे वापरा. डोक्याला टोपी, छत्री किंवा ओला कापड बांधा.

प्राण्यांची काळजी घ्या : पाळीव प्राण्यांनाही पुरेसे पाणी द्या. त्यांना थेट उन्हात बांधू नका.

वादळ आणि विजा : वादळ किंवा विजांचा कडकडाट सुरू असताना झाडाखाली, विजेच्या खांबाखाली किंवा खुल्या मैदानात उभे राहू नका. सुरक्षित इमारतीत आश्रय घ्या. विजेची उपकरणे अनप्लग करा.

 शेतकऱ्यांसाठी खास सूचना

हवामान विभागाने शेतकऱ्यांसाठीही काही महत्त्वाच्या सूचना दिल्या आहेत :

 पिके काढणीसाठी तयार असल्यास तात्काळ काढणी करा.

 गारपिटीच्या शक्यतेमुळे फळबागा झाकून ठेवण्याचा प्रयत्न करा.

 शेतात काम करताना टोपी, चष्मा वापरा आणि वेळोवेळी पाणी प्या.

 जनावरांना दिवसभर थेट उन्हात चरण्यासाठी सोडू नका.

 सरकारची तयारी; हेल्पलाइन क्रमांक जारी

राज्य सरकारेही या आपत्तीचा सामना करण्यासाठी सज्ज झाली आहेत. महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, राजस्थान आणि दिल्लीत आपत्कालीन कक्ष सुरू करण्यात आले आहेत. उष्माघाताची लक्षणे दिसल्यास त्वरित जवळच्या रुग्णालयात संपर्क साधा. महाराष्ट्र सरकारने १०८ आणि १०४ या हेल्पलाइन क्रमांकावर संपर्क साधण्याचे आवाहन केले आहे.

 सावधानता हाच उपाय

हवामान विभागाच्या या अंदाजानुसार पुढील ४-५ दिवस अत्यंत किचकट असणार आहेत. उन्हाळ्याने आपला कडाका दाखवला असून, वादळे व गारपिटीमुळे निसर्गाचे रौद्र रूप पाहायला मिळणार आहे. अशा परिस्थितीत सर्व नागरिकांनी सतर्क राहणे आणि प्रशासनाच्या सूचनांचे पालन करणे गरजेचे आहे. शेतकऱ्यांनी आपल्या पिकांचे संरक्षण करण्यासाठी योग्य ती पावले उचलावीत. लहान मुले, वृद्ध आणि आजारी व्यक्तींची विशेष काळजी घ्यावी. ‘सावधानता हाच उपाय’ या मंत्राने या काळात जनजीवन सुरळीत ठेवता येईल.