‘रुबाब’: रक्तपाताच्या अट्टहासापेक्षा समजुतीच्या माणुसकीवर भाष्य करणारा चित्रपट

 २१ तासांची चर्चा निष्फळ; अमेरिकेच्या ‘झिरो एनरिचमेंट’ आणि होर्मुज सामुद्रधुनीच्या नियंत्रणाच्या अटींमुळे तोडगा न निघाला; पाकिस्तानने संयम आणि मध्यस्थीचे आवाहन केले, ट्रम्पची भूमिका महत्त्वाची

इस्लामाबाद: अमेरिका आणि इराण यांच्यातील इस्लामाबादमध्ये झालेली २१ तासांची महत्त्वपूर्ण चर्चा निष्फळ ठरली आहे. यजमान राष्ट्र पाकिस्तानने दोन्ही देशांमधील तणाव कमी करण्यासाठी प्रामाणिक प्रयत्न केल्याचे सांगितले असले तरी, अमेरिकेने ठेवलेल्या कडक अटींमुळे कोणताही तोडगा निघू शकला नाही. पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री इशाक दार यांनी या प्रकरणावर पहिली अधिकृत प्रतिक्रिया देताना सांगितले की, पाकिस्तान दोन्ही देशांमधील संवाद सुलभ करण्यासाठी आणि तोडगा काढण्यासाठी आपले प्रयत्न सुरूच ठेवणार आहे.

इशाक दार म्हणाले, “पाकिस्तानने दोन्ही देशांमधील संवाद सुलभ करण्यासाठी आणि तोडगा काढण्यासाठी प्रामाणिक प्रयत्न केले. सध्या लागू असलेला ‘सीजफायर’ (युद्धविराम) पुढे वाढवण्यात यावा, जेणेकरून भविष्यातील चर्चेसाठी पोषक वातावरण कायम राहील, ही पाकिस्तानची मुख्य इच्छा आहे.” तसेच, दोन्ही देशांनी संयम पाळावा आणि सीजफायरचे उल्लंघन करू नये, अशी आशाही त्यांनी व्यक्त केली.

चर्चा फेल का झाली?

या चर्चेत कोणताही निष्कर्ष न निघण्यामागे अमेरिकेने ठेवलेल्या अत्यंत कडक अटी कारणीभूत असल्याचे मानले जात आहे. अमेरिकेने इराणसमोर दोन मुख्य मागण्या ठेवल्या होत्या:

1.झिरो एनरिचमेंट (Zero Enrichment): इराणने युरेनियमचे संवर्धन पूर्णपणे थांबवावे.

2. साठा देशाबाहेर पाठवणे: इराणकडे असलेला सुमारे ९०० पाउंड युरेनियमचा साठा देशाबाहेर हलवण्यात यावा.

दुसरा मोठा वादाचा मुद्दा म्हणजे ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुज’ (Strait of Hormuz). जागतिक तेल व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या या समुद्री मार्गाच्या सुरक्षेचे पूर्ण नियंत्रण आपल्या हातात राहावे, अशी अट अमेरिकेने घातली होती. या अटींवर इराणने तीव्र आक्षेप घेतल्याने कोणतीही तडजोड होऊ शकली नाही.

 पाकिस्तानची भूमिका

इशाक दार यांनी स्पष्ट केले की, पाकिस्तान मध्यस्थाची भूमिका बजावण्यास तयार आहे. ते म्हणाले, “आम्ही दोन्ही देशांना संयम पाळण्याचे आणि सीजफायर पुढे वाढवण्याचे आवाहन करतो. यामुळे भविष्यातील चर्चेसाठी पोषक वातावरण तयार होईल.”

पाकिस्तान अद्यापही मध्यस्थीचे प्रयत्न सुरू ठेवणार असल्याचे दार यांनी सांगितले. मात्र, अमेरिका आणि इराणमधील अविश्वासाची दरी रुंदावल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.

 डोनाल्ड ट्रम्पची भूमिका महत्त्वाची

इराण, अमेरिका आणि इस्त्रायल यांच्यातील ४० दिवसांच्या युद्धावर १५ दिवसांचा सीजफायर लागू झाला आहे. मात्र, चर्चेत तोडगा न निघाल्याने हा युद्धविराम जास्त काळ टिकणार नाही, अशी भीती जागतिक राजकीय तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे. आता अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प नेमकी काय भूमिका घेणार, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.

पाकिस्तानचे प्रयत्न

पाकिस्तानने इस्लामाबादमध्ये चर्चा घडवून आणण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. इशाक दार यांनी सांगितले की, “आम्ही दोन्ही देशांना एकत्र बसवण्याचा प्रयत्न केला. संवाद हा एकमेव मार्ग आहे. युद्धाने कोणताही प्रश्न सुटत नाही.”

पाकिस्तानचे प्रयत्न असले तरी, अमेरिकेच्या ‘झिरो एनरिचमेंट’ आणि होर्मुज सामुद्रधुनीच्या नियंत्रणाच्या अटींमुळे चर्चा फेल झाली. आता पुढील चर्चेची शक्यता आणि ट्रम्प प्रशासनाची भूमिका याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.

 जागतिक परिणाम

होर्मुज सामुद्रधुनी जागतिक तेल पुरवठ्यातील २० टक्के वाहतूक करते. या मार्गावरील तणावामुळे जागतिक तेल किमती वाढण्याची शक्यता आहे. भारतासारख्या मोठ्या आयातदार देशांवरही याचा परिणाम होऊ शकतो.

पाकिस्तानने मध्यस्थीचे प्रयत्न सुरू ठेवण्याचे जाहीर केले असले तरी, अमेरिका आणि इराणमधील अविश्वास रुंदावल्याने पुढील चर्चा कठीण होण्याची शक्यता आहे.