विधान परिषदेसाठी सोलापूरच्या नेत्यांच्या जोर बैठका; राजेंद्र राऊत, राजन पाटील, राम सातपुते यांची चढाओढ, मुख्यमंत्री आणि पालकमंत्र्यांच्या संमतीनेच एकालाच संधी?

खासदार प्रतिभा धानोरकर यांनी प्रोटोकॉलचा भंग केल्याचा आरोप करत जिल्हा प्रशासनावर केले टीका; लोकसभा अध्यक्षांकडे विशेषाधिकार भंगाची तक्रार.

चंद्रपूर,  – चंद्रपूर महानगरपालिकेच्या वतीने आयोजित ‘हिराई महोत्सवा’च्या उद्घाटन सोहळ्यात राजशिष्टाचाराच्या (प्रोटोकॉल) मुद्द्यावरून मोठे नाराजीचे नाट्य घडले. शासकीय कार्यक्रमात नियमांचे उल्लंघन होत असल्याचा ठपका ठेवत काँग्रेसच्या खासदार प्रतिभा धानोरकर यांनी थेट मंचावरूनच जिल्हा प्रशासन व महानगरपालिकेवर ताशेरे ओढले आणि कार्यक्रमातून ‘वॉक आउट’ केले. याप्रकरणी त्यांनी लोकसभा अध्यक्षांकडे धाव घेत विशेषाधिकार भंगाची मागणी केली आहे.

नेमकं काय घडलं?

चंद्रपूर शहरातील ‘हिराई महोत्सवा’चे उद्घाटन पालकमंत्री डॉ. अशोक उईके यांच्या प्रमुख उपस्थितीत पार पडले. या कार्यक्रमाला जिल्हाधिकारी, पोलीस अधीक्षक, आमदार सुधीर मुनगंटीवार, इतर स्थानिक लोकप्रतिनिधी व प्रशासनाचे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. मात्र, हा कार्यक्रम शासकीय असतानाही मंचावर भाजप कार्यकर्त्यांचे सत्कार सोहळे सुरू असल्याने खासदार धानोरकर यांनी तीव्र आक्षेप घेतला. त्यांनी उद्घाटन सोहळ्यात राजशिष्टाचाराचे उल्लंघन होत असल्याचे मुद्दे उपस्थित केले. कार्यक्रम सुरू होताच त्यांनी स्टेजवर बसलेल्या अधिकाऱ्यांना योग्य प्रोटोकॉलची आठवण करून दिली, पण प्रशासनाकडून अपेक्षित दखल घेतली गेली नसल्याचा आरोप त्यांनी केला.

मुनगंटीवार भाषणाला उभे राहिले आणि पारा चढला

खरा वाद तेव्हा रंगला, जेव्हा खासदार प्रतिभा धानोरकर यांचे भाषण संपल्यानंतर आमदार सुधीर मुनगंटीवार भाषणासाठी उभे राहिले. राजशिष्टाचारानुसार, खासदारांच्या भाषणानंतर केवळ कॅबिनेट मंत्री किंवा पालकमंत्री भाषण करू शकतात. आमदार, विशेषतः जे कॅबिनेट दर्जाचे नसतील, त्यांनी खासदारांच्या नंतर व्यासपीठावरून भाषण करणे हा प्रोटोकॉलचा भंग आहे, असा युक्तिवाद धानोरकर यांनी केला. खासदार म्हणून त्यांना मंत्र्यांनंतर दुसरा क्रमांक लागतो, असे स्पष्ट करत त्यांनी मुनगंटीवार उभे राहताच तात्काळ आपली अस्वस्थता नोंदवली. “शासकीय कार्यक्रमात नियमांचे उल्लंघन करून एका सामान्य आमदाराला खासदारांनंतर बोलू देणे, ही राजशिष्टाचाराची थट्टा आहे,” असे म्हणत धानोरकर यांनी आपल्या पदाचा अपमान झाल्याचे सांगितले. त्यांनी प्रशासनाला खडे बोल सुनावले आणि तात्काळ स्टेजवरून उठून कार्यक्रमातून बाहेर पडणे पसंत केले.

वॉक आऊट’नंतर वातावरण चांगलेच तापले

खासदारांच्या अचानक वॉकआउटमुळे महोत्सवाच्या ठिकाणी एकच खळबळ उडाली. स्टेजवर उपस्थित असलेले पालकमंत्री डॉ. अशोक उईके यांनी समेटाचा प्रयत्न केला, पण धानोरकर यांनी आपला निर्णय कायम ठेवला. त्यानंतर सुधीर मुनगंटीवार यांनी आपले भाषण सुरू ठेवले, मात्र त्या वेळी सभागृहात एक अस्वस्थता पसरली होती. मुनगंटीवार यांनी आपल्या भाषणात खासदारांच्या वॉकआउटकडे प्रत्यक्ष निर्देश केला नाही, तरीही ‘कार्यक्रमात सर्वांना समान वागणूक मिळायला हवी’ असे वक्तव्य करतो का, याकडे अधिकाऱ्यांचे लक्ष होते.

खासदार धानोरकर यांची लोकसभा अध्यक्षांकडे तक्रार

हे प्रकरण केवळ व्यासपीठापुरते मर्यादित राहिले नाही. खासदार प्रतिभा धानोरकर यांनी काल रात्री उशिरा लोकसभा अध्यक्ष ओम बिर्ला यांना पत्र पाठवून या घटनेची अधिकृत तक्रार केली आहे. “चंद्रपूर जिल्हा प्रशासनाने आणि महानगरपालिकेने एका महिला खासदाराचा जाणीवपूर्वक अपमान केला आहे. मला माझ्या भाषणानंतर स्टेजवरून बसून राहता आले असते, पण प्रोटोकॉलचे उल्लंघन होत असताना मौन बाळगणे योग्य नव्हते,” असे गंभीर आरोप त्यांनी पत्रात केले आहे. तसेच हे प्रकरण संसदेच्या विशेषाधिकार समितीकडे (Privilege Committee) सोपवावे, अशी मागणीही त्यांनी केली आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, खासदार हे देशाचे प्रतिनिधी असतात; त्यांच्याशी केलेला हा अन्याय विशेषाधिकार भंगाच्या श्रेणीत येतो.

प्रशासन आणि भाजप नेत्यांची भूमिका काय?

आता या घटनेनंतर भाजप नेते व जिल्हा प्रशासन काय भूमिका घेते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. सुधीर मुनगंटीवार हे चंद्रपूरचे ज्येष्ठ आमदार आहेत. त्यांनी आतापर्यंत या प्रकरणी कोणतीही प्रतिक्रिया दिलेली नाही. मात्र भाजपच्या स्थानिक पातळीवरील कार्यकर्त्यांनी खासदार धानोरकर यांच्या वॉकआउटला ‘राजकीय नाटक’ म्हणून संबोधले आहे. त्यांचे म्हणणे आहे की, उत्सवाच्या उद्घाटन प्रसंगी खासदार, आमदार सर्वांनी एकत्र येऊन जिल्ह्याच्या विकासाला चालना द्यायला हवी, अशा वेळी प्रोटोकॉलच्या नावाखाली कार्यक्रम सोडून जाणे योग्य नव्हते.

दुसरीकडे, जिल्हा प्रशासनाकडून या प्रकरणी ‘चूक कोणाची’ याबाबत अद्याप स्पष्टोक्ती देण्यात आलेली नाही. सूत्रांच्या मते, कार्यक्रमाचे आयोजन महानगरपालिकेने केले होते आणि पाहुण्यांचा क्रम ठरवताना प्रशासकीय पातळीवर दुर्लक्ष झाले असावे. याबाबत जिल्हाधिकाऱ्यांशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केला असता त्यांनी कोणतीही प्रतिक्रिया देण्यास टाळाटाळ केली.

राजकीय वर्तुळात चर्चेला उधान

या घटनेने चंद्रपूरच्या राजकीय वर्तुळात चर्चेला उधान दिले आहे. काँग्रेस पक्षाने खासदार धानोरकर यांच्या निर्णयाला पाठिंबा दिला आहे. काँग्रेसचे प्रदेश नेते म्हणाले की, “खासदार हे संसदेचे सदस्य असतात. त्यांच्या पदाला सन्मान आहे. शासकीय कार्यक्रमात त्यांच्याशी कनिष्ठतेचे वागणूक देणे ही सत्तेचा गैरवापर करणाऱ्यांची मानसिकता दर्शवते.” तर भाजप नेत्यांनी प्रतिहल्ला करताना म्हटले की, “प्रतिभा धानोरकर यांनी भावनिक होऊन कार्यक्रमातून बाहेर पडण्यापेक्षा प्रशासनाशी समन्वय साधायला हवा होता. महोत्सव हा विकासासाठी असतो, वैयक्तिक मुद्द्यांसाठी नव्हे.”

काय आहे नेमका राजशिष्टाचार?

केंद्र व राज्य शासनाच्या प्रोटोकॉलनुसार, कार्यक्रमात बोलण्याचा क्रम असा असतो – सर्वप्रथम राष्ट्रपती, त्यानंतर उपराष्ट्रपती, पंतप्रधान, लोकसभा अध्यक्ष, केंद्रीय मंत्री, खासदार आणि त्यानंतर राज्याचे राज्यपाल, मुख्यमंत्री, कॅबिनेट मंत्री, आमदार असे पदानुक्रम आहेत. या नियमांनुसार, खासदार हे आमदारांपेक्षा वरच्या क्रमांकावर येतात. त्यामुळे कोणत्याही शासकीय कार्यक्रमात खासदारांच्या भाषणानंतर कॅबिनेट मंत्री नसलेल्या आमदाराला व्यासपीठावरून बोलण्याची संधी देणे हे या नियमांचे उल्लंघन आहे. खासदार धानोरकर यांनी याच नियमाचा हवाला देत आपले म्हणणे मांडले आहे.

पुढचे राजकीय समीकरण

या वादाने चंद्रपूर जिल्ह्यातील काँग्रेस व भाजप यांच्यातील तणाव वाढला आहे. आगामी काळात या प्रकरणी लोकसभा अध्यक्षांचे निर्देश, तसेच विशेषाधिकार समितीची भूमिका महत्त्वाची ठरेल. एकीकडे खासदार धानोरकर यांनी आपली लढाई प्रोटोकॉलसाठी सुरू ठेवली आहे, तर दुसरीकडे प्रशासन आणि राजकीय नेते हा वाद वाढू नये म्हणून सावध भूमिकेत आहेत. तोपर्यंत ही ‘ठिणगी’ चंद्रपूरच्या राजकारणात पुढील काही दिवस चर्चेचा विषय ठरेल, यात शंका नाही.