विधान परिषदेसाठी सोलापूरच्या नेत्यांच्या जोर बैठका; राजेंद्र राऊत, राजन पाटील, राम सातपुते यांची चढाओढ, मुख्यमंत्री आणि पालकमंत्र्यांच्या संमतीनेच एकालाच संधी?

 अक्षय तृतीयेला झालेल्या परंपरेनुसार आज सूर्योदयाच्या वेळी अंदाज जाहीर; कापूस-तीळाला चांगला भाव, पावसाचे महिनावार भाकित.

बुलढाणा (भेंडवळ) : सुमारे ३७० वर्षांपासून चालत आलेली भेंडवळची ऐतिहासिक घटमांडणी परंपरा २०२६ सालीही कायम राहिली. अक्षय तृतीयेच्या मुहूर्तावर सूर्यास्तानंतर घट मांडण्यात आला होता, तर आज (सोमवारी) सूर्योदयाच्या वेळी या घटाचे निरीक्षण करून आगामी वर्षभरासाठीचे महत्त्वपूर्ण भाकीत वर्तवण्यात आले. या भविष्यवाणीत देशाच्या राजकीय स्थितीपासून ते शेती-पिके, पाऊस आणि संरक्षण यंत्रणेपर्यंत अनेक बाबींवर प्रकाश टाकण्यात आला.

 ‘राजा’ कायम, पण तणावात

भेंडवळच्या घटमांडणीतून सर्वात महत्त्वाचा अंदाज असा वर्तवण्यात आला की, देशाचा ‘राजा’ म्हणजेच पंतप्रधान हे त्यांच्या खुर्चीवर कायम राहतील. मात्र, त्यांना सत्तेवर राहण्यासाठी अनेक आव्हानांना तोंड द्यावे लागेल. भाकितानुसार, ‘राजा’ हे सातत्याने तणावाच्या वातावरणात कार्यरत राहतील. त्यांच्या गादीवर कोणताही तात्काळ धोका नसला, तरी राजकीय वातावरणातील चढउतार आणि दबावगटांच्या हालचालींमुळे त्यांना आपली रणनीती आखावी लागेल. ‘पान-विडा’ या प्रतीकांच्या बदलावरून हे राजकीय भाकित मांडण्यात आले आहे.

 संरक्षण स्थिती कमकुवत; तस्करीचा धोका?

देशाच्या सुरक्षा व्यवस्थेबाबत घटमांडणीतून निराशाजनक अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. या भाकितानुसार, देशाची संरक्षण स्थिती यंदा कमकुवत राहील. संरक्षण खात्यावर मोठा ताण असेल आणि सीमेवर तणावाची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. विशेष म्हणजे, ‘मसूर’ या पिकावरून परकीय घुसखोरीचे संकेत देण्यात आले आहेत. याचा अर्थ देशाच्या सीमेवर घुसखोरीचे प्रमाण वाढू शकते किंवा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर काही आव्हाने उभी राहू शकतात.

 डळमळीत; करंजीचा इशारा

घटमांडणीत ‘करंजी’ हे देशाच्या आर्थिक परिस्थितीचे प्रतीक मानले जाते. यंदाच्या अंदाजानुसार, देशाची आर्थिक स्थिती पूर्वीसारखी मजबूत राहणार नाही. महागाई, बेरोजगारी आणि व्यापारातील अडचणी यामुळे सामान्य नागरिकांवर आर्थिक दडपण येण्याची शक्यता आहे. शेतकरी, व्यापारी आणि उद्योजक यांना यंदा विशेष सतर्क राहण्याचा इशारा या भाकितातून देण्यात आला आहे.

 शेतकऱ्यांसाठी मिश्र संदेश : कापूस-तीळाची सोनेरी संधी, पण रोगराईचा कहर

शेतकऱ्यांच्या हिताच्या दृष्टीने ही घटमांडणी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. यंदाच्या भाकितात शेतकऱ्यांसाठी मिश्र अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.

सकारात्मक बाजू: यंदा कापूस, तांदूळ आणि तीळ या पिकांचे उत्पादन भरपूर प्रमाणात होईल. तसेच या पिकांना चांगला बाजारभाव मिळण्याची शक्यता आहे. बाजरीचेही उत्तम उत्पादन येण्याचा अंदाज आहे. त्यामुळे या पिकांवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या शेतकऱ्यांना चांगला फायदा होऊ शकतो.

नकारात्मक बाजू: मात्र, सर्वसाधारणपणे पिकांवर रोगराईचे प्रमाण यंदा जास्त राहील. याचा अर्थ की, शेतकऱ्यांना कीड आणि रोगांचा मुकाबला करण्यासाठी अधिक खर्च करावा लागेल. ज्वारी, तूर, मूग, उडीद, मटकी, जवस आणि वाटाणा या पिकांचे उत्पादन सर्वसाधारण राहील. या पिकांच्या उत्पादनात विशेष वाढ होण्याची शक्यता नाही. ‘भादली’ या प्रतीकावरून रोगराईचा हा अंदाज मांडण्यात आला आहे.

पावसाचा महिनावार अंदाज : जूनमध्ये मुसळधार, ऑगस्ट-सप्टेंबरमध्ये उन्हाळा?

पावसाच्या अंदाजाकडे शेतकऱ्यांचे विशेष लक्ष असते. यंदाच्या घटमांडणीत पुढील चार महिन्यांचा पावसाचा अंदाज खालीलप्रमाणे वर्तवण्यात आला आहे :

जून : भरपूर पाऊस. अनेक भागात जूनमध्येच चांगल्या सुरुवातीच्या पावसाची शक्यता.

जुलै : सर्वसाधारण पाऊस. पिकांना पुरेसे पाणी मिळेल, मात्र कोणताही टोकाचा पाऊस नाही.

ऑगस्ट व सप्टेंबर : कमी पाऊस. या दोन महिन्यांत पावसाची मात्रा कमी राहील. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी पाण्याचे नियोजन काटेकोरपणे करावे.

तसेच, यंदा अनेक भागांत महापुरामुळे मोठ्या प्रमाणात नुकसान होण्याचा इशारा देण्यात आला आहे. नदीकाठच्या आणि डोंगराळ भागातील शेतकऱ्यांनी विशेष सावध राहावे, असे भाकित आहे.

शेतकरी या भाकितावर का ठेवतात विश्वास?

भेंडवळच्या या घटमांडणीला कोणताही शास्त्रीय आधार नसला, तरी शेतकऱ्यांचा या परंपरेवर दृढ विश्वास आहे. विदर्भ, खानदेश, मराठवाड्यासह राज्याच्या विविध भागांतून हजारो शेतकरी हे भाकित ऐकण्यासाठी भेंडवळ येथे जमतात. बी-बियाणे कंपन्यांचे प्रतिनिधीही शेतकऱ्यांचा कल जाणून घेण्यासाठी येथे उपस्थित राहतात.

शेतकरी या भाकिताचा आधार घेऊन कोणते पीक कधी पेरायचे, कोणत्या पिकावर अधिक खर्च करायचा, पाण्याचे नियोजन कसे करायचे, हे ठरवतात. पावसाचा महिनावार अंदाज त्यांना विशेष उपयुक्त ठरतो. भूतकाळात अनेकदा ही भाकिते खरी ठरल्याचे उदाहरण शेतकरी देतात. त्यामुळे अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती याला ‘निव्वळ ठोकताळे’ म्हणत असली, तरी बळीराजाच्या मनात भेंडवळच्या या परंपरेचे स्थान आजही कायम आहे.

 भाकिताची प्रतीके काय सांगतात?

भेंडवळच्या या परंपरेत विविध धान्ये आणि नैसर्गिक बदलांचा वापर भाकितासाठी केला जातो :

पान-विडा : राजा (पंतप्रधान) आणि राजकीय सत्तेचे प्रतीक.

करंजी : देशाची आर्थिक स्थिती.

मसूर : परकीय घुसखोरी किंवा शत्रूचे आक्रमण.

भादली : पिकांवरील रोगराई.

चारा, सांडाई, कुरडई : पाण्याची साठवणूक आणि पशुखाद्याची स्थिती.

 आशा आणि सावधगिरीचा इशारा

एकूणच भेंडवळच्या २०२६ च्या घटमांडणीतून कापूस-तीळ उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी आशेचा किरण दिसत असला, तरी इतर शेतकऱ्यांसाठी हे वर्ष आव्हानात्मक राहण्याची शक्यता आहे. देशाची संरक्षण यंत्रणा, अर्थव्यवस्था आणि राजकीय स्थैर्य याबाबतही या भाकिताने सावधगिरीचा इशारा दिला आहे. शेवटी, ही एक परंपरा आहे जी लोकश्रद्धेच्या आधारे टिकली आहे, मात्र शास्त्राने या भाकितांची पडताळणी केलेली नाही. एबीपी माझा केवळ या घटनेचे वृत्तांकन करत आहे, या परंपरेचे समर्थन करत नाही.