ऐतिहासिक क्षण: स्वातंत्र्यानंतर पहिल्यांदाच आटपाडीच्या गोरडवस्तीला मिळाले नळ पाणी!

  अजितदादांच्या निधनानंतर शरद पवार यांची मानसिक अवस्था खचली होती, पण उपचारानंतर बाहेर आले; रोहित पवार यांनी कोल्हापूर दौऱ्यात डॉ. जयसिंगराव पवार यांच्या कुटुंबीयांची भेट घेतली; इतिहासकारांच्या ८५ वर्षांच्या तपश्चर्येचा गौरव, शाहू महाराज, ताराबाई, संभाजी महाराज यांच्या ग्रंथांना दिला उजाळा

कोल्हापूर: आरक्षणाचे जनक, करवीरनगरीचे विधाते राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज यांना ग्रंथसंपदेतून जगाच्या पाठीवर नेणारे, छत्रपती संभाजी महाराज स्मारक ग्रंथातून अफवांचे खंडन करणारे ते महाराणी ताराबाई यांच्यावर ‘मोगलमर्दिनी महाराणी ताराबाई’ हा प्रमाण ग्रंथ लिहून स्त्री-नेतृत्वाला न्याय देणारे, राजाराम महाराज, सेनापती संताजी घोरपडे यांचा मराठेशाहीतील बुलंद इतिहास मांडणारे ज्येष्ठ इतिहासकार डॉ. जयसिंगराव पवार यांचे गेल्या महिन्यात (२६ मार्च) कोल्हापुरात निधन झाले. वयाच्या ८५व्या वर्षी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. रोहित पवार यांनी आज कोल्हापूर दौरा करत डॉ. पवार यांच्या कुटुंबीयांची भेट घेत सांत्वन केले. यावेळी पवार यांच्या पत्नी माई यांच्यासह त्यांच्या दोन कन्या सोबत होत्या.

 दादांच्या निधनानंतर साहेब खचले होते

यावेळी रोहित पवार यांनी शरद पवार आणि डॉ. जयसिंगराव पवार यांच्यासोबत असलेल्या स्नेहाला उजाळा दिला. रोहित पवार म्हणाले, “अजितदादांचं निधन झाल्यानंतर साहेब थोडे मानसिक दृष्टिकोनातून खचले होते. मुलासारखेच होते ते, त्यामुळं थोडीशी तब्येत डाऊन झाली होती. महत्वाचं म्हणजे या वयात ट्रीटमेंट करायचं कोण धाडस करत नाही, पण साहेब त्यातून बाहेर आले.”

रोहित पवार यांनी पुढे सांगितले की, डॉ. जयसिंगराव पवार यांच्यासोबत शरद पवार यांचा खूप जुन्या काळापासूनचा स्नेह होता. दोघेही इतिहास, संस्कृती आणि मराठा परंपरेबाबत गहन चर्चा करत असत. डॉ. पवार यांच्या निधनानंतर शरद पवार यांची मानसिक अवस्था खचली होती, पण त्यांनी उपचार घेतल्याने आता ते सामान्य जीवन जगत आहेत. रोहित पवार यांनी कुटुंबीयांना धीर दिला आणि डॉ. पवार यांच्या कार्याचा गौरव केला.

कोण होते डॉ. जयसिंगराव पवार?

डॉ. जयसिंगराव पवार यांनी शिवाजी विद्यापीठात डॉ. अप्पासाहेब पवार यांच्या मार्गदर्शनाखाली १९६४ मध्ये संशोधन कारकीर्दीची सुरुवात केली. उपेक्षित घटकांचा आणि भूमीपुत्रांचा इतिहास समोर आणण्यासाठी आयुष्यभर डॉ. जयसिंगराव पवार यांनी आपली हयात घालवली. त्यांचा १२०० पानांचा हा ग्रंथ जागतिक पातळीवर शाहू महाराजांच्या विचारांचा प्रसार करणारा प्रमुख दस्तऐवज ठरला. तब्बल ६० वर्षांच्या तपश्चर्येनंतर त्यांनी ‘मोगलमर्दिनी महाराणी ताराबाई’ हा प्रमाण ग्रंथ लिहून स्त्री-नेतृत्वाला सुद्धा न्याय दिला. इतकेच नव्हे, तर संभाजी महाराजांवरील चुकीच्या आरोपांचे खंडन करून त्यांची विद्रोही आणि विद्वान अशी नवी ओळख मांडली.

डॉ. पवार यांनी राजाराम महाराज, सेनापती संताजी घोरपडे यांचा मराठेशाहीतील बुलंद इतिहास मांडणारे अनेक ग्रंथ लिहिले. त्यांच्या लेखनातून मराठा इतिहासाला नवी दिशा मिळाली. त्यांचे कार्य केवळ इतिहास संशोधनापुरते मर्यादित नव्हते, तर ते सामाजिक न्याय, स्त्री-शिक्षण आणि उपेक्षित घटकांच्या उन्नतीसाठीही समर्पित होते.

 रोहित पवार यांचा कोल्हापूर दौरा

रोहित पवार यांनी आज कोल्हापूर दौरा करत डॉ. जयसिंगराव पवार यांच्या कुटुंबीयांची भेट घेतली. यावेळी त्यांनी पवार यांच्या पत्नी माई आणि दोन कन्यांना भेटून सांत्वन केले. रोहित पवार म्हणाले, “डॉ. पवार यांचे कार्य अमर आहे. त्यांच्या ग्रंथांमधून मराठा इतिहासाची नवी ओळख निर्माण झाली. शरद पवार यांच्यासोबत त्यांचा स्नेह अत्यंत जुन्या काळापासूनचा होता. दादांच्या निधनानंतर साहेब खचले होते, पण आता ते बाहेर आले आहेत.”

रोहित पवार यांनी डॉ. पवार यांच्या कुटुंबीयांना धीर दिला आणि त्यांच्या कार्याचा गौरव केला. या भेटीदरम्यान दोघी कन्यांनीही आपल्या वडिलांच्या आठवणी सांगितल्या. त्यांनी सांगितले की, वडिलांनी आयुष्यभर इतिहास संशोधनासाठी घालवले आणि त्यांच्या कार्याचा वारसा पुढे नेण्याचे आमचे ध्येय आहे.

डॉ. पवार यांच्या कार्याचे महत्त्व

डॉ. जयसिंगराव पवार यांचे कार्य केवळ ग्रंथ लेखनापुरते मर्यादित नव्हते. त्यांनी शिवाजी विद्यापीठात प्राध्यापक म्हणूनही काम केले आणि अनेक विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन केले. त्यांच्या ग्रंथांमधून मराठा इतिहासातील उपेक्षित पैलू समोर आले. शाहू महाराजांच्या आरक्षण धोरणाचा इतिहास, ताराबाईंचे नेतृत्व, संभाजी महाराजांच्या विद्रोही स्वभावाचे खंडन यासारख्या विषयांवर त्यांनी गहन संशोधन केले.

त्यांच्या निधनानंतर इतिहास संशोधन क्षेत्रात मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. रोहित पवार यांनी सांगितले की, डॉ. पवार यांच्या कार्याचा वारसा पुढे नेण्यासाठी शरद पवार यांनीही प्रयत्न केले आहेत. दोघांचा स्नेह हा केवळ वैयक्तिक नव्हता, तर तो इतिहास आणि संस्कृतीच्या संरक्षणाशी संबंधित होता.

 रोहित पवार यांचे सांत्वन आणि भावना

रोहित पवार यांनी डॉ. पवार यांच्या कुटुंबीयांना भेटून सांगितले की, “साहेब (शरद पवार) अजितदादांच्या निधनानंतर खचले होते. मुलासारखेच होते ते. त्यामुळे थोडीशी तब्येत डाऊन झाली होती. या वयात ट्रिटमेंट करायचे कोण धाडस करत नाही, पण साहेब त्यातून बाहेर आले.” रोहित पवार यांनी डॉ. पवार यांच्या कुटुंबीयांना धीर दिला आणि त्यांच्या कार्याचा गौरव केला.

या भेटीदरम्यान रोहित पवार यांनी डॉ. पवार यांच्या ग्रंथांबद्दलही चर्चा केली. त्यांनी सांगितले की, डॉ. पवार यांच्या ग्रंथांमुळे मराठा इतिहासाला नवी दिशा मिळाली. भविष्यात या ग्रंथांचा अधिक प्रसार व्हावा, यासाठी प्रयत्न केले जातील.

कोल्हापूर दौर्याचे महत्त्व

रोहित पवार यांचा कोल्हापूर दौरा केवळ सांत्वनासाठी नव्हता. त्यांनी या दौऱ्यादरम्यान स्थानिक नेत्यांशीही चर्चा केली. कोल्हापूर जिल्ह्यातील राजकीय आणि सामाजिक परिस्थितीचा आढावा घेतला. डॉ. पवार यांच्या निधनानंतर कोल्हापूरमध्ये इतिहास संशोधन क्षेत्रात निर्माण झालेल्या पोकळीवरही चर्चा झाली.

अजितदादांच्या निधनानंतर शरद पवार यांची मानसिक अवस्था खचली होती, पण उपचारानंतर ते बाहेर आले, असे रोहित पवार यांनी सांगितले. कोल्हापूर दौऱ्यात रोहित पवार यांनी डॉ. जयसिंगराव पवार यांच्या कुटुंबीयांची भेट घेत सांत्वन केले. डॉ. पवार यांनी ६० वर्षांच्या तपश्चर्येनंतर शाहू महाराज, ताराबाई, संभाजी महाराज यांच्यावर ग्रंथ लिहिले. रोहित पवार यांनी त्यांच्या कार्याचा गौरव केला आणि स्नेहाला उजाळा दिला. या भेटीदरम्यान डॉ. पवार यांच्या पत्नी माई आणि दोन कन्यांनीही आठवणी सांगितल्या. डॉ. पवार यांच्या निधनानंतर इतिहास संशोधन क्षेत्रात मोठी पोकळी निर्माण झाली असून, रोहित पवार यांनी त्यांच्या वारशाला पुढे नेण्याचे आश्वासन दिले.